Ders 8 : Serbest Bölgeler
1- Genel Bilgiler
Serbest Bölgeler, bir ülkenin siyasi sınırları içinde olmakla birlikte; gümrük, vergi, kambiyo, fiyat, kalite ve standartlara ilişkin hükümlerin uygulanmadığı belirli alanlardır.
Serbest Bölgeler, ülkenin siyasi sınırları içinde ama gümrük sınırları dışında kalan; özel teşvikler sağlanarak yabancı sermaye ve teknoloji girişini hızlandırarak ihracat, yatırım ve üretimi geliştirme ve arttırma amacı ile, Bakanlar Kurulu Kararı ve buna bağlı 3218 sayılı Serbest Bölgeler mevzuatı uyarınca kurulmuş bölgelerdir.
Serbest Bölgelerin kurulmasındaki temel amaç Türkiye’de ihracat için yatırım ve üretimi artırmak ve yabancı sermaye ve teknoloji girişini hızlandırmak, ekonominin girdi ihtiyacını ucuz ve düzenli şekilde temin etmek, dış finansman ve ticaret imkânlarından daha fazla yararlanmaktır. Serbest Bölgeler asıl olarak ihracatı arttırmak amaçlı olarak kurulmuştu, fakat yıllar içinde serbest bölgeler ile Türkiye arasında yapılan ithalatta oldukça artmıştır.
Serbest Bölgelerin amacı;
• Türkiye'de ihracat için yatırım ve üretimi artırmak,
• Ekonominin girdi ihtiyacını ucuz ve düzenli bir şekilde temin etmek,
• Yabancı sermaye ve teknoloji girişini hızlandırmak,
• Dış finansman ve ticari imkanlarından daha fazla yararlanmaktır.
Serbest Bölge ile Türkiye'nin diğer yerleri arasında yapılacak ticaret, dış ticaret rejimine tabidir. Bu kapsamda, Serbest Bölgeden Türkiye’ye getirilen ürünler için ithalatta geçerli bütün vergisel yükler ve kontroller aranmakta, Türkiye’den Serbest Bölge’ye ihraç edilen bütün ürünler de dış ticaret rejimine tabi tutulmaktadır.
Uluslararası ticaretin iyice kompleks hal aldığı günümüzde serbest bölgeler gittikçe önem kazanıyor.
Kalkınmakta olan ülkeler için dış ticaret politikasının ciddi unsurlarından biri olan serbest bölgeler,ülke milli sınırları içinde bulunmakla birlikte, vergi ve gümrük mevzuatının uygulanması bakımından gümrük hattı dışında yerler olarak addedilir
Serbest bölgeler, gelişmekte olan ülkelerde üretim ağırlıklı ihraç ürünleri işleme bölgeleri, ileri ülkelerde ise ticari ağırlıklı serbest ticaret bölgeleri biçiminde ülkenin göreceli olarak daha az gelişmiş yörelerinde istihdamı ve ticareti yaygınlaştırmak amacıyla kullanılır.
Günümüzün serbest bölgeleri bunun da ötesinde uzmanlaşmaya yönelip, ileri teknolojik ürünlerin üretilmesine öncülük etmeye hatta teknopark haline gelme çabasına girmişlerdir.
Serbest bölgeler bulundukları ülkenin siyasi sınırları içinde yer alır, fakat dış ticaret, vergi ve ticari faaliyetlerde için ülkede sağlanandan daha geniş muafiyet ve teşviklerden yararlanır. Şöyle ki:
Ülkede kullanılması düşünülen yeni ticari ve ekonomik politikaların denenebilmesini temin eder.
Yabancı sermayeli firmaları, serbest bölgelere yatırıma teşvik eder. Böylece ülkeye yeni teknoloji girişini hızlandırır.
Doğrudan ve dolaylı olarak istihdam yaratır.
Büyük partiler halinde serbest bölgeye getirilen malların gerektiğinde küçük miktarlarda ükeye ithal edilmesini sağlayarak üretim maliyetlerini düşürür.
Dünya standartlarındaki alt ve üst yapıları ve asgari düzeyde bürokrasi ve kırtasiyecilik uygulamaları vardır. genel eğilimlerin ilk yansıdığı yerler
Küresel trendlerin ilk uygulandığı yerler olması bakımından, ülkemiz ekonomi politikalarının belirlenmesinde yol göstericidir.
II. Dünya Savaşı öncesi kurulan Singapur ve Hong Kong Serbest Limanları ile, daha sonra kurulan Panama, İrlanda, Tayvan ve Güney Kore Serbest bölgelerinin elde ettikleri büyük başarılar, serbest bölgeler fikrinin pek çok ülkece kabul edilmesine katkıda bulunmuştur özetlenebilir.
.
Bugün, Türkiye’de serbest bölge kullanımı artan bir ivme sergilemekte, faaliyette olan 13 serbest bölge 1985 yılında yürürlüğe giren 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu ile yönetilmektedir
2- Türkiye’de Serbest Bölgeler
Kuruluş Telefon Fax Web Adresi
Adana Yumurtalık Serbest Bölgesi 0 322 634 20 80 0 322 634 20 90 www.tayseb.com
Antalya Serbest Bölgesi 0 242 259 09 30/31 0 242 259 09 32 www.asbas.com.tr
Avrupa Serbest Bölgesi 0 282 691 10 10 0 282 691 10 26 www.asb.com.tr
Bursa Serbest Bölgesi 0 224 524 86 89 0 224 524 86 87
Denizli Serbest Bölgesi 0 258 851 11 19 - 851 11 80 0 258 851 13 35 www.denser.com.tr
Doğu Anadolu Serbest Bölgesi 0 442 235 28 51 - 235 25 30 0 442 235 28 52 www.erzurumsbm.net
Ege Serbest Bölgesi 0 232 251 38 51 0 232 251 48 07 www.esbas.com.tr
Gaziantep Serbest Bölgesi 0 342 359 10 20 0 342 359 10 25 www.gasbas.com
Kayseri Serbest Bölge 0 352 311 39 88/89 0 352 311 39 87
Kocaeli Serbest Bölgesi 0 262 341 38 41 0 262 341 38 60 www.kosbas.com.tr
Mardin Serbest Bölgesi 0 482 215 20 70 0 482 215 15 17 www.masbas.com
Mersin Serbest Bölgesi 0 324 238 74 00 0 324 238 74 10 www.mesbas.com.tr
Rize Serbest Bölgesi 0 464 226 09 59 0 464 226 09 57
Samsun Serbest Bölgesi 0 362 445 18 18 0 362 445 08 45 www.sasbas.com
Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü 0 312 212 87 61 - 212 82 58 0 312 212 89 06 www.dtm.gov.tr
Trabzon Serbest Bölgesi 0 462 326 38 00 - 326 38 06 0 462 326 38 07
TÜBİTAK MAM Teknoloji Serbest Bölge 0 262 646 30 45 0 262 644 53 71
İMKB Uluslararası Menkul Kıymetler Serbest Bölge 0 212 298 21 00 0 212 298 25 00 www.imkb.gov.tr
İstanbul Atatürk Havalimanı Serbest Bölgesi 0 212 465 00 00 0 212 465 00 09 www.isbi.com.tr
İstanbul Deri ve Endüstri Serbest Bölgesi
Ülke kalkınması amacına hizmet etmek üzere bölgesel kalkınma modeliyle kurulan serbest bölgelerimiz, ülkemizin ihracata dayalı kalkınma politikalarıyla da uyumlu olarak faalliyetlerini sürdürmektedir. Politika olarak, yeni serbest bölge ihdası yerine, serbest bölgelerimizin tam kapasiteye ulaştırılması hedeflenmektedir.
Serbest bölgelerimizde:
3,299'u yerli 645'i yabancı olmak üzere 3,944 firma faalliyet göstermekte olup,
istihdam hacmi 39,046 kişiye ulaşmış bulunmaktadır.
Serbest bölgelerin ticaret hacmi ise 2005 yılı sonu itibariyle 23.3 milyar ABD Dolarına ulaşmıştır.
Serbest bölgelerin kurulduğu 1988 yılından 2005 yılı sonuna kadar ulaşılan kümülatif ticaret hacmi ise 125.1 milyar ABD Dolarını aşmış bulunmaktadır.
Faaliyet Konuları
Üretim : Elektronik, optik, gıda ve hazır giyim öncelikli olmak üzere çevre kirliliği yaratmayan her türlü üretim faaliyeti ve üretime ilişkin hammadde, ara madde ile üretilen malların, alım-satımı, depolaması, markalaması, ambalajlanması, etiketlenmesi, sergilenmesi ve bakım onarımı yapılabilir.
Alım-Satım : Ticareti yapılan her türlü malın alım-satımı, depolanması, etiketlenmesi, ambalajlanması ve sergilenmesi yapılabilir.
Depolama : Diğer kullanıcı veya kullanıcı olmayan kişi veya kuruluşların malları depolanabilir.
Montaj-Demontaj : Her türlü malın montaj-demontajı yapılabilir.
Bakım-Onarım : Her türlü malın bakım veya onarımı yapılabilir .
Kiralama : Kapalı alanların ve iş yerlerinin, diğer kullanıcılara kiralanması yapılabilir.
Diğer : Bankacılık, sigortacılık, mühendislik, müşavirlik, nakliyecilik, acentacılık gibi konularda faaliyette bulunabilinir.
3- Serbest Bölgelere Sağlanan Avantajlar
1. Serbest Ticaret Bölgesi gümrük hattı dışındadır. Bölgede resim, harç, gümrük kambiyo mükellefiyetlerine dair mevzuat hükümleri uygulanmaz. Üretim yapan firmalar gelir ve kurumlar vergisinden istisnadır. İşletici kuruluş ve kullanıcılar yatırım ve üretim safhalarında Bakanlar Kurulu'nca belirlenecek vergi dışı teşviklerden yararlandırılırlar.
2. Türkiye'deki tam ve dar mükellef gerçek ve tüzel kişilerin serbest bölgedeki faaliyetlerinden elde ettikleri kazanç ve iratlar, Türkiye'nin diğer yerlerine getirildiğinin kambiyo mevzuatına göre tevsiki halinde de gelir ve kurumlar vergisinden muaftır.
3. Serbest bölgede faaliyet gösterecek firmalar yüzde yüz yerli firmalar olabileceği gibi aynı oranda yabancı firmalarda olabilir.
4. Serbest bölgede her türlü altyapı hazır olup, bu altyapılar gelişmiş ülkelerdeki benzeri altyapılar düzeyindedir.
5. Serbest bölgede her türlü bürokrasi ve kırtasiyecilik en aza indirilmiş ve bölgenin özel sektörce işletmesi tercih edilmiştir.
6. Üretilen malların yurt içine satış imkanı vardır.
7. Serbest bölgedeki para birimi T.C. Merkez Bankasınca kabul edilen konvertibl dövizlerdir.
8. Arazi kiraları çok düşüktür.
9. Belediye Kanunu, Yabancı Sermayeyi Teşvik Kanunu, Pasaport Kanunu ve diğer kanunların Serbest bölge Kanunu'na aykırı hükümleri uygulanmaz
4- Serbest Bölgelerle İlgili Önemli Noktalar:
a) Serbest bölge hangi firmalar için daha avantajlıdır?
Serbest bölgede faaliyette bulunmanın aşağıdaki firmalar için daha avantajlı olduğu söylenebilir:
• Ülke içindeki vergisel nitelikli mali yüklerden ve bürokrasiden kurtulmak isteyen firmalar,
• ithal girdi kullanarak ürettiği ürünleri dış pazarlara satan firmalar,
• Emek yoğun sektörlerde faaliyette bulunan firmalar,
b) Serbest Bölgede Kullanıcı
Faaliyet ruhsatı alan ve serbest bölgede belli bir işyerinde faaliyette bulunan yerli veya yabancı, gerçek veya tüzel kişiye “kullanıcı” denir.
c) Yeni bir şirket kurmak veya şube açmak
Şirketin merkezi Türkiye’de bulunan ve halen Türkiye’deki ticari faaliyeti- ne devam eden müracaatçılar; serbest bölgedeki faaliyetlerini oluşturacakları ‘serbest bölge şubesi” aracılığıyla yapmak zorundadır. Serbest bölgede şube oluşturarak faaliyette bulunmak amacıyla yapılan müracaatlarda; şube açılmasına ilişkin yetkili organın aldığı kararın Ticaret Sicil Memurluğu’nda onay latılmasını müteakip bu kararın yayımlandığı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ve Faaliyet Ruhsatı Müracaat Formu’nda belirtilen diğer belgelerle birlikte Müsteşarlığa müracaat edilmesi gerekmektedir.
Şirket merkezinin muhasebe kayıtları ile serbest bölgedeki şubenin faaliyetlerine ilişkin muhasebe kayıtlarının ayrı ayrı tutulması zorunludur. Serbest bölgede faaliyette bulunan firmalar serbest bölge ile ilgili kayıtlarına hiçbir şekil ve surette serbest bölge dışındaki faaliyetleri işleyemez.
Diğer taraftan, yabancı firmalar bulundukları ülkedeki Türkiye temsilciliğine kendi ülkelerinde geçerli olan kuruluş belgesini onaylatarak şube oluşturarak veya şube oluşturmadan serbest bölgelerde faaliyette bulunabilir.
Yerli veya yabancı gerçek ya da tüzel kişilerin sadece serbest bölgede faaliyette bulunmak üzere serbest bölge adresli şirket kurmaları da mümkün olup, aşağıdaki soruda bu konuda açıklama yapılmıştır.
d) Kullanıcı olmayan yerli veya yabancı fİrmalarin serbest bölge depolarından yararlanmaları
Kullanıcı olmayan yerli veya yabancı firmaların serbest bölgede depo işletmeciliği konusunda faaliyet gösteren firmalardan depo kiralamak suretiyle serbest bölge depolarından yararlanmaları mümkündür. Söz konusu firmaların serbest bölge işlemleri depo işletmeciliği konusunda faaliyet gösteren firma (kullanıcı) tarafından yerine getirilir ve serbest bölge müdürlüğüne karşı depolanan mallarla ilgili her türlü sorumluluk da söz konusu kullanıcıya aittir. Ayrıca, serbest bölge depolarından yararlanan
e) Faaliyette bulunulacak işyerinin temini
Arazinin mülkiyeti Hazine’ye ait olan serbest bölgelerde sadece açık alan veya hazır işyeri kiralanabilirken, arazinin mülkiyeti özel sektöre ait olan serbest bölgelerde arazi ve işyerlerinin satın alınması da mümkündür. Bu çerçevede, serbest bölgede kendi işyerlerini inşa ederek veya hazır işyeri kiralayarak faaliyet göstermek isteyen firmalar, arazisi Hazine’ye kamu kuruluşlarına ait bölgelerde açık alan veya hazır işyeri kiralamaları, arazisi özel sektöre ait bölgelerde açık alan veya hazır işyeri kiralamaları veya satın almaları mümkündür. Kendi işyerlerini inşa ettirecek firmaların o serbest bölge için belirlenen yapı ve inşaat esaslarına uygun hareket etmesi gerekir. Açık alan ve hazır işyeri kiralanmasında ve satılmasında yerli ve yabancı firmalar açısından hiçbir farklılık bulunmamaktadır
f) Serbest bölgede faaliyette bulunan gerçek ve tüzel kişilerle ilgili kambiyo mevzuatı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararın 2/(b) maddi sinde; yurt dışındaki işçi, serbest meslek sahibi ve müstakil iş sahipleri dahil Türkiye’de ikametgah sahibi gerçek ve tüzel kişiler Türkiye’de yerleşik kişi sayılmıştır. Ancak, adı geçen kararın 13 üncü maddesi hükümlerine göre, verilen sermaye ihracı izinlerinde serbest bölgeler de yurt dışı olarak mütalaa edildiğinden, sermaye ihracı suretiyle serbest bölgelerde kurulan şirket veya şubeleri de yurt dışında yerleşik sayılmaları gerekmektedir.
g) Türkiye ile serbest bölgeler arasindaki ticaretin tabi olduğu mevzuat
3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu’nun 8 inci maddesi uyarınca serbest bölge ile Türkiye’nin diğer yerleri arasında yapılacak ticaret dış ticaret rejimine tabidir. Diğer bir deyişle, serbest bölgelerden Türkiye’ye sevk edilen mallar ithalat, Türkiye’den serbest bölgelere sevk edilen mallar ise ihracat sayılmaktadır.
Türkiye’den serbest bölgeye ihraç edilen Türkiye veya AB üyesi ülkeler menşeli mallar ile daha önce Türkiye veya AB üyesi ülkelerde serbest dolaşım durumunda bulunan üçüncü ülkeler menşeli malların serbest bölgeden Türkiye’ye veya AB üyesi ülkelere ithalinde gümrük vergisi ödenmez, ancak doğrudan üçüncü ülkelerden serbest bölgeye getirilen ve serbest dolaşımda olmayan üçüncü ülkeler menşeli malların serbest bölgeden Türkiye’ye ithalinde ortak gümrük tarifesinde belirtilen oran üzerinden gümrük vergisi ödenir.
h) Serbest bölgelere getirilmesi yasak olan mallar
Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği’nin 32 nci maddesi uyarınca: ateşli silahlar ve bunların mühimmatı, parlayıcı, patlayıcı, yanıcı, yanmayı arttırıcı ve radyoaktif maddeler, tehlikeli ve zehirli atıklar ile Sağlık Bakanlığı’ müsaade edilenler hariç, bütün uyuşturucu maddelerin serbest bölgelere getirilmesi yasaktır
i) Serbest bölgelerdeki mallara ATR belgesi verilmesi
Serbest bölgelerde tamamen Türkiye veya AB üyesi ülkeler menşeli buralarda serbest dolaşım durumunda bulunan girdilerden üretilen veya bünyesine giren ticaret politikası önlemine tabi olmayan üçüncü ülke menşeli girdiler için ortak gümrük tarifesinde belirtilen oran üzerinden gümrük vergisi ödenmiş mallar için gümrük idarelerince düzenlenecek “Tespit ve Tahakkuk Kağıdı”na istinaden mahalli ticaret veya sanayi ve ticaret odalarınca A.TR belgesi verilir.
Ancak, kota veya gözetime tabi üçüncü ülke menşeli mallar için A.TR belgesi düzenlenmesi yönünden telafi edici gümrük vergisi tahsili yeterli olmaz. Bu ürünler için ithal lisansının alındığının gümrük idaresine ispatı gerekir. Gümrük idaresince A.TR belgesinde kayıtlı miktar ithal lisansı aslından düşülerek işlem yapılır.
Ayrıca, serbest bölgede bulunan mallar için düzenlenen A.TR belgesi geçerlilik süresi mallar serbest bölgede kaldığı sürece dondurulur.
j) Serbest bölgeler ile diğer ülkeler arasindaki ticaretin tabi olduğu mevzuat
Serbest bölgeler ile diğer ülkeler ve diğer serbest bölgeler arasında ticaret dış ticaret mevzuatına tabi değildir. Mallar serbest bölgeden Türkiye dışındaki ülkelere ve Türkiye’deki diğer serbest bölgelere ihracat rejimine tabi olmadan sevk edilir ve ithalat rejimine tabi olmadan buralardan serbest bölgeye getirilir. Bu durumda, serbest bölgeden diğer ülkelere Türkiye üzerinden sevk edilen mallar ile yurt dışından getirilen serbest bölge adresli malların Türkiye geçişi transit rejimine tabidir.
k) Türkiye’ye ithali kota gibi ticaret politikası önlemlerine tabi ürünlerin serbest bölgelere getirilmesi
Türkiye’de geçerli ticaret politikası önlemleri (korunma ve gözetim gibi) serbest bölgelerde uygulanmaz. Bu nedenle, Türkiye’ye ithali kota, lisans gibi ticaret politikası önlemlerine tabi ürünler serbest bölgelere getirilebilir ve buradan da üçüncü ülkelere sevk edilebilir. Söz konusu ürünlerin Türkiye’ye ithali ise Türkiye’deki ithalatçısının ithal lisansının (kota hakkının) olması durumunda
Söz konusu kararın yukarıda belirtilen hükümleri çerçevesinde, Türkiye’de geçerli kambiyo mevzuatı açısından;
• Yurt dışında çalışan Türk işçilerinin ve serbest meslek ve müstakil iş sahipleri dahil Türkiye’de ikametgah sahibi olup, serbest bögelerde faaliyet gösteren gerçek kişilerin Türkiye’de yerleşik kişi sayılması,
• Sermaye ihracı suretiyle serbest bölgelerde oluşturulan tüzel kişiler ile, Türkiye’de yerleşik tüzel kişilerin serbest bölgede faaliyet gösteren şubelerinin ise yurt dışında yerleşik sayılması, gerekmektedir.
l) Serbest bölgelerde ikamet
Serbest bölgelerde ikamet yasaktır. Ancak, bölgenin kontrol ve korunmasıyla görevlendirilmiş olan güvenlik, gümrük muhafaza ve koruma görevlilerinin ve yaptıkları işlerin mahiyeti gereği bölgede ikamet zorunda bulunanlar ile bölgede işgününü takip eden gece de çalışmak zorunda bulunanların ikamet/gece çalışma izinleri, güvenlik ve gümrük idaresine yazılı bilgi verilmek suretiyle, serbest bölge müdürlüğünce verilir. Bölgede verilen ikamet/gece çalışma izinleri yalnızca belirtilen görevliler için geçerli olup, bu izin hiç bir şekil ve suretle bu görevlilerin yakınlarını veya ailelerini kapsamaz.
Faaliyet ruhsatı, giriş izin belgesi veya görev kartlarından birinin iptali halinde verilen ikamet/gece çalışma izni ilgili serbest bölge müdürlüğünce derhal iptal edilir.
m) Serbest bölgelerde perakende satış
Serbest bölgelerde perakende satışa izin verilmemektedir. Kullanıcı bölgeden yurt dışına veya Türkiye’ye toptan satış yaparlar. Kullanıcıların ve bölgelerde depo kiralayan firmaların bölge müdürlüğüne yazılı olarak bildirilmek koşuluyla aynı bölgedeki diğer kullanıcılara da toptan satış yapmaları mümkündür.
n) Serbest bölgelerde güvenlik
Serbest bölgelerde güvenlik hizmetleri polis tarafından yerine getirilir. Bunun dışında bölge kapılarında her gün 24 saat görev yapan gümrük muhafaza memurları da kaçakçılığa karşı gerekli güvenliği ve kontrolü sağlamaktadırlar. Ayrıca işletici şirketler bölgenin bütününde, kullanıcı lar da faaliyet gösterdikleri işyerlerinde yeterli sayıda koruma görevlisi bulundurur.
o) Serbest bölgelerde 'kıyı bankacılığı (off-shore banking)
Serbest bölgelerin hepsinde 'kıyı bankacılığı' yapılması mümkün değildir.
Çünkü 'kıyı bankacılığı' için ayrı bir mevzuat geçerli olup, bu mevzuat çerçevesinde, İstanbul Ataköy Turizm Kompleksinde bulunan Galleria’nın C Blok 1 ve 2 nci katlarındaki ilgili bölümler 'kıyı bankacılığı' faaliyetlerinin yürütülmesi am la serbest bölge olarak belirlenmiştir. Bu nedenle kıyı bankacılığı faaliyetini ancak bu serbest bölgede yürütülmesi mümkündür. 'Kıyı bankacılığı' için müracaat edecek firmaların Hazine Müsteşarlığı’ndan izin aldıktan sonra faaliyet ruhsatı almak üzere Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü’ne müracaat etmesi gerekir.
Serbest bölgede yapılacak 'kıyı bankacılığı' ile ilgili esaslar, 18.9.1990 tarih ve 90/999 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı, bu karara istinaden çıkarılan tebliğ ve İstanbul Atatürk Havalimanı Serbest Bölgesi Kıyı Bankacılığı Merkezi Yönetmeliği ile belirlenmiştir
p) Serbest bölgelerde yabancı uyruklu personel çalıştırılması
Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü’nden “çalışma izin belgesi” almak şartıyla, kullanıcıların serbest bölgedeki faaliyetlerinde ihtiyaç duydukları yabancı uyruklu yönetici veya konusunda uzman kişileri istihdam etmeleri mümkündür. Çalışma izin belgesi almak için matbu formlar doldurulur ve ekleriyle birlikte bir dilekçe ile Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü’ne müracaat edilir. Genel Müdürlük tarafından uygun görülenlere çalışma izin belgesi verilir. Ancak, çalışma izin belgesi içişleri Bakanlığı’nca oturma (ikamet) izni verilmesi halinde geçerli olur. Çalışma izin belgesi hangi serbest bölge için alınmışsa yalnızca o serbest bölge için geçerlidir. Alınan oturma izni, çalışma izin belgesi sahibinin eşini ve yaşını geçmemiş çocuklarını da kapsar.
r) Serbest bölgede elde edilen gelirlerin yurt dışına ve Türkiye’ye transferi
Serbest bölge faaliyetleri sonucu elde edilen gelirlerin Türkiye’ye ve yurt dışına transferi konusunda herhangi bir kısıtlama yoktur..
Yabancı ve yerli firmalar serbest bölgelere transfer ettikleri sermayelerini ve serbest bölge faaliyetlerinden elde ettikleri kazançlarını serbest bölge müdürlüğüne bildirerek istedikleri zaman Türkiye’nin diğer kesimlerine veya yurt dışına transfer etmekte serbesttirler.
s) Malların serbest bölgede depolanması ile gümrük antreposunda depolanması arasındaki farklar
FİKTİF ANTREPODA DEPOLAMA SERBEST BÖLGEDE DEPOLAMA
Fiktif antrepolar; gümrük idaresinin denetiminde olmak şartıyla, gümrük idaresinin uygun gördüğü malların konmasina izin verilen, Gümrük Müsteşarlığı’nca belirlenen esaslara göre mal sahibi veya temsilcilerince tesis edilmiş mahal veya depolardır.
Malların fiktif antrepoda kalabileceği süre iki yılı geçmemek kaydıyla Gümrük Müsteşarlığı’nca belirlenir. Bu süre sonunda antrepodan çıkarılmayan mallar tasfiye edilir.
Antrepolarda devamlı görevli gümrük ve gümrük muhafaza memurlarının maaş, ulaşım, giyim ve yiyecek gibi bütün giderleri, devamlı memur görevlendirilmemesi halinde ise, harcırah, yol, gündelik ve fazla çalışma ücreti malların sahibi tarafından peşin olarak ödenir.
Fiktif antrepo açma izni ücreti (415.484.200 TL) ve işletme ücreti olarak belirlenen yıllık ücret (205.762.200 TL) ödenir. Ayrıca antrepoya konulacak malların cinsine göre değişen oran ve miktarlarda ardiye, açıcılık ve hamallık ücreti ödenmektedir.
Fiktif antrepo açılması için gümrük idaresine bir taahhütnamenin yanında, ayrıca, antrepoya konulacak malların gümrük vergisi kadar teminat verilir, Mal sahibi antrepodaki mallar için gümrük idaresine karşı sorumludur. Malların antrepoya konması ve buradan çıkarılması gümrük yurt dışına, görevlilerin gözetim ve denetiminde girişi ve çıkış defterine kayıt edilerek yapılır. Antreponun çift kilidinin anahtarlarından birisi gümrük idaresinde birisi de antrepo sahibinde bulunur. Gümrük idaresinin haberi olmadan buralara girilemez ve mallara el sürülemez. Serbest bölge depoları işletici, B.K.İ. veya kullanıcılarca inşa edilebilir. Çevre kirliliği yaratmamak şartıyla depolanabilecek mallar için herhangi bir kısıtlama yoktur.
Firmalar mallarını serbest bölgede faaliyet ruhsatı alarak kiraladığı kendi işyerinde ya da depo işletmeciliği faaliyet ruhsatı sahibi bir kullanıcıdan kiraladığı yerlerde depolayabilir.
Malların serbest bölgedeki depoda kalabileceği süreye ilişkin herhangi bir kısıtlama yoktur.
Serbest bölgelerde gümrük mevzuatı uygulanmadığından, serbest bölgedeki depolarda, ancak serbest bölge müdürlüğünün izni ile gümrük denetimi yapılabilir.
Depo kirası süreye göre 5,25-10,50 dolar/m2/ay arasında değişmektedir. Taşıma, yükleme ve boşaltma işleri Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğünce belirlenen ve dışarıya göre daha düşük olan tarifelere göre işletici şirketlerce yapılır.
Serbest bölgedeki depoda bulunan mallar için gümrük idaresine teminat, taahhütname ve ek ücret ödeme gibi yükümlülükler yoktur. Depodaki mallardan depo işletmecisi sorumludur. Depodaki mallar istenildiği zaman Türkiye’ye veya serbest bölgedeki diğer firmalara satılabilir Gümrük görevlileri serbest bölge kapısında gümrük mevzuatınca gereken muayene ve kontrolleri yapar.
t) Serbest bölgede elde edilen gelirlerin yurt dışına ve Türkiye’ye transferi
Serbest bölge faaliyetleri sonucu elde edilen gelirlerin Türkiye’ye ve yurt dışına transferi konusunda herhangi bir kısıtlama yoktur..
Yabancı ve yerli firmalar serbest bölgelere transfer ettikleri sermayelerini ve serbest bölge faaliyetlerinden elde ettikleri kazançlarını serbest bölge müdürlüğüne bildirerek istedikleri zaman Türkiye’nin diğer kesimlerine veya yurt dışına transfer etmekte serbesttirler.
5- Dünyada Ülke Bazında Serbest Bölge Sayısı Aşağıda Gösterilmiştir
Dünya’daki ticaret hacminin yaklaşık % 15’i aşağıda ülke itibariyle dağılımı gösterilen serbest bölgelerden yapılır.
Ülkeler Ve Serbest Bölge Sayısı
_______________________________________________________________
1) ABD 214
2) Almanya 7
3) Angola 1
4) Arjantin 5
5) Aruba 4
6) Avustralya 1
7) Avusturya 4
8) B.A.E. 5
9) Bahama Adaları 2
10) Bang 3
11) Belize 2
12) Bolivya 4
13) Bosna-Hersek 2
14) Brezilya 8
15) Bulgaristan 6
16) Burundi 1
17) Cape Verde 1
18) Cebelitarık 1
19) Cibuti 1
20) Çek Cumhuriyeti 1
21) Çin (Hong Kong dahil) 125
22) Danimarka 1
23) Dominik Cumhuriyeti 28
24) Ekvador 2
25) El Salvador 8
26) Endonezya 26
27) Fas 1
28) Filipinler 18
29) Finlandiya 4
30) Fransa 1
31) Guadeloupe 1
32) Guatemala 3
33) Güney Afrika Cumhuriyeti 1
34) Güney Kore 1
35) Haiti 1
36) Hırvatistan 4
37) Hindistan 7
38) Hollanda Antilleri 3
39) Honduras 15
40) lvory Kıyısı 1
41) İngiltere 6
42) İrlanda 2
43) İspanya 4
44) İsrail 4
45) İsveç 4
46) İtalya 2
47) İzlanda 1
48) Jamaika 3
49) Japonya 4
50) Kan 5
51) Kanada 1
52) Kazakistan 2
53) Kenya 14
54) Kıbrıs Rum Kesimi 1
55) K.K.T.C. 1
56) Kolombiya 11
57) Kostarika 9
58) Kuveyt 1
59) Küba 1
60) Liberya 1
61) Lübnan 1
62) Libnan 1
63) Litvanya 1
64) Macao 1
65) Macaristan 1
66) Malezya 13
67) Malta 1
68) Mauritius 2
69) Meksika 107
70) Mısır 6
71) Moldova 2
72) Mozambik 1
73) Namibya 1
74) Nijerya 1
75) Nikaragua 1
76) Pakistan 1
77) Panama 3
78) Peru 1
79) Polonya 2
80) Portekiz 2
81) Romanya 4
82) Rusya Federasyonu 3
83) Senegal 1
84) Slovakya 2
85) Slovenya 6
86) Sri Lanka 3
87) St. Lucia 2
88) Sudan 4
89) Suriye 1
90) Şili 3
91) Tanzanya 3
92) Tayland 10
93) Tayvan 3
94) Togo 1
95) Trinidad Tobago 1
96) Tunus 1
97) Türkiye 13
98) Uruguay 5
99) Ürdün 7
100) Venezuella 2
101) Vietnam 6
102) Yemen 1
103) Yugoslavya 10
104) Yunanistan 3
105) Zimbabwe 1
_________________________________
TOPLAM 883
(*) WEPZA International Directory of Export Processing Zones and F Trade Zones
6- Wepza : Uluslararası Serbest Bölgeler Birliği
1978 yıllında Birleşmiş Milletler Kalkınma Örgütü (UNIDO)’ne bağlı olarak kurulmuş, kar amacı gütmeyen bir kuruluştur.
WEPZA’nın temel amacı ekonomik kalkınmaya katkıda bulunmaktır. Bu amacı gerçekleştirmek amacıyla, teknoloji transferi, işletme yönetimi-eğitimi, yatırı pazarlama olanakları, istatistiki belge ve doküman temini, uluslararası kuruluşlarla işbirliğinin geliştirilmesi gibi konularda çalışmalar yapmaktadır.
Türkiye 1991 yılından bu yana WEPZA üyesidir. 8-11 Ekim 1995 tari Brezilya’nın Rio de Janerıo kentinde düzenlenen 15. Dünya İhraç işleme Bölgeleri Konferansı ve 8. Genel Kurul Toplantısında, o günkü Serbest Bölgeler Genel Müdürü Kürşad TÜZMEN oybirliği ile WEPZA’nın en üst organı olan konsey üyeliğine seçilmiştir.
WEPZA Genel Kurulu iki yılda bir, WEPZA konferansları ise her yıl düzenlenmektedir. 17. WEPZA Konferansı ve 9. Genel Kurulu 5-7 Ekim 1997 tarihleri arasında İstanbul’da gerçekleştirilmiştir. 1998 yılı konferansı ise ABD’de yapılacaktır.
7- TABA Başkanı Adnan Nas’ın Konuşması
Serbest Bölgeler; ülkeye esasen yatırım çekmek ve ihracatı desteklemek amacıyla kurulmaktadır.
Serbest Bölgeler 19. yy’a kadar gelişemedi. İlk başarı hikayeleri Kuzey Avrupa’dan geldi. Bunların en önemlisi Hamburg serbest limanıydı; ki bu Amerika’nın ilgisini uyandırdı ve 1934’de Serbest Ticaret Bölgeleri Antlaşması ile 1950’de Yasa Değişikliği sunuldu. .
Avrupa Birliği’nin serbest ticaret bölgelerine karşı naif ve hor gören bir görüşü var. Fakat serbest ticaret bölgeleri; ülkelerin bugünün dünyasında ekonomik, teknik ve siyasi olarak nasıl hareket etmeleri gerektiğini öğrenmeleri açısından en iyi yollardan biridir. Avrupa, diğer alanlarda olduğu gibi, global yaklaşımlar açısından da yeterli görülmemektedir.
İnanıyorum ki, son zamanlarda daha önce verilen vergi avantajlarının yürürlükten kaldırılması ve azaltılmasına rağmen, serbest bölgeler dış ticaret araçlarının en önemlilerinden biri olarak kalacaktır. Neden böyle olduğunu açıklamaya çalışacağım. Ayrıca en zayıf noktalarımızdan biri olan, diğer bir çok alanda olduğu gibi serbest bölgeler konusunda da, stratejik yaklaşım eksikliğimizin üstesinden gelmemizin gerekliliğini açıklayacağım. Strateji sahibi olmamak ve serbest bölgeleri önemsememek, küreselleşme çağında akıllı bir yaklaşım olmayacaktır. Eğer uygun şekilde tasarlanırsa, serbest bölgeler büyük miktarda kaldıraç gücü sağlayabilir.
Küreselleşme
Serbest ticaret bölgeleri, küreselleşmeyle birlikte yayılan fikirlerden biridir. Hükümetler nasıl teşvik ediyor, teşvik edilmesi gereken ne? Nasıl kontrol ediyorlar, kontrol edilmesi gereken ne? Bu soruların Türkiye’de şu anda var olan tartışma için de kritik bir önemi vardır. IMF ve hükümet haklı olarak serbest ticaret bölgelerinin yanlış veya kötü yönde kullanılmasından endişe duyuyor. Fakat, bütün sistemi yıkmak yerine, iyiyi ve kötüyü birbirinden ayırmak için gerekli düzenlemeleri yapmak ve kontrol sistemleri kurmak, ülkelerin kendisine bağlıdır.
Ekonomik gelişmenin yollarını araştırırken; değişim, planlamamız gereken en sabit parametredir. Mesela, 1990’ların sonunda Güneydoğu Asya’da yaşanan likidite krizine rağmen uygulanan ihracata dayalı gelişme modeli hala işleyen bir modeldir. Bugün, küreselleşmenin dünya çapındaki toplumu için yalnızca ticaretin (hizmet ve ürünlerin dolaşımı) değil; aynı zamanda fikirlerin, sermayenin ve insanların da dolaşımı da doğaldır. İhracat, dünya Gayrı Safi Hasılası’nın %10’undan %20’sine yükselmiştir, hizmetlerin payı ise ticaretin 1/6’sından ¼’üne yükselmiştir. Öte yandan, şu anda çokuluslu şirketlerin yurtdışı birimlerinin satışı toplam ticaret hacmini aşmış bulunmaktadır.
Fikirlerin ve kavramların dolaşımı, sermaye ve ürünlerden çok daha önemlidir. Ekonomi; pazar ekonomisi, menkul kıymetler borsaları, para politikaları ve mali politikalar gibi kavramlardan oluşmaktadır. 20 yıl önce, yatırımcılar için yalnızca 6 tane menkul kıymetler borsası varken; bugün, toplam 90 tane işlem yapan piyasa vardır. Küreselleşme; ayrıca teknolojiyi, devletler ve şirketlerin yönetimini, çevresel sorunları, nükleer silahları ve insanlık sorunları ile bu sorunlara çözüm getirilmesi veya bu problemlerin çözümüne yardımcı olması amacıyla organizasyonlar oluşturulmasını kapsar. Az kalifiye veya kalifiye iş gücünün dolaşımı de çözülmesi gereken bir konudur. (Türk serbest bölgelerinde çalışmak isteyen doktorlar ve muhasebeciler de bence bir sorundu sanırım.)
Pratik olarak geniş bir uygulaması olduğu için, İhracat İşleme Bölgeleri üzerinde de durmak istiyorum biraz. Sayın Babacan da bu modelin, Türkiye tarafından benimsenmesi gereken bir model olduğunu belirtmiştir.
Bunlar; tam belirtmek gerekirse, ithal edilen malların tekrar ihraç edilmeden önce bir dereceye kadar işleme tabi tutuldukları bölgelerdir. 1900’lerin başından bu yana, özellikle 1970’lerdeki canlanmadan sonra İhracat İşleme Bölgeleri’nin daha işlevsel olan tanımı, teşvik verilen ve yatırımın yalnızca ihracata yönelik olduğu durumları kapsamaktadır (örneğin yerli ve yabancı yatırım kullanılarak entegre üretimin teşvik edilmesi, ileri teknoloji veya bilim parkları, bir şehrin tamamı, serbest limanlar, antrepolar gibi.)
İhracat İşleme Bölgelerinin amacı yalnızca döviz kazanmak, ihracatı arttırıp işsizliği azaltmak değil; belki de en önemlisi yerel sanayinin standartlarının yükseltilmesi, teknoloji transferi, yabancı yatırımcıların Ar-Ge, elektronik ve insan kaynakları gelişimi gibi stratejik aktivitelere yöneltilmesi ve Türk ekonomisinin yeniden yapılanmış ve rekabetçi bir ekonomi olmasının önündeki en önemli engellerden biri olan gelişmemiş bölgelerin gelişimine katkıda bulunmaktır.
İhracat İşleme Bölgeleri, yatırımcılara; uygun altyapı, görece ucuz iş gücü, finansal / vergi teşviklerinin yanı sıra pazara girişten oluşan bir paket sunmaktadır. Fakat İhracat İşleme Bölgeleri’nin maliyet ve karları dikkatli bir şekilde analiz edilmelidir. Çoğu durumda, ev sahibi ülke için pozitif etkileri sınırlı kalabilmektedir. Dolayısıyla, hükümetler; yerli ve uluslararası firmalar arasında bağlantı sağlamak için gerekli strateji ve yetkili organlara sahip olma anlamında yeterli dikkate ve etkinliğe sahip olmalıdır. Diğer taraftan, küreselleşmenin etkileri, üretim zincirlerindeki hız, maliyet ve kalite kriterlerini hızlı bir şekilde daraltmaktadır.
Ev sahibi ülkeye daha çok yarar sağlamak ve iyi uygulamaları teşvik etmek, ayrıcalık vermek ve ödüllendirmek için hükümetler yatırım ve iş kanunlarında yeniliğe gitmeli, hedefi belli teşvikler geliştirmeli (örneğin yerel üreticilerden daha çok yararlanılması, yerel ortaklara daha çok teknoloji transferi, yerel olarak daha yüksek katma değerli aktiviteler düzenlemek gibi) ve insan kaynaklarını iyileştirmelidir.
İletişim Ağı Oluşturma
Serbest Bölgeler, üretim ve işçi haklarını geliştirmek için yol gösterici olabilir. Ayrıca, serbest bölgelerde kültürel farklılıklar sorun teşkil etmemektedir. Serbest bölgeler, iletişim ağı oluşturulmasına ve kültürlerin birbiriyle etkileşimine yardımcı olur. Rusya’daki Koreliler, Filipinler’deki Japonlar, Ürdün’deki Amerikalılar serbest bölgeler vasıtasıyla kültürel bir sinerji yaratarak birbirlerinin ortamlarında iş yapmanın nasıl olduğunu anlamayı hedeflemektedirler. ESBAŞ; konferanslar ve yatırımcı günleri aracılığıyla iletişim ağı oluşturmanın güzel örneklerini sunmaktadır.
Sonuç
Bugünkü dünya artık büyüğün küçüğü değil, hızlının yavaşı yediği rekabetçi bir ormandır. Ayrıca daha şeffaf ve daha entegredir. Hem hükümetler, hem de yatırımcı ve çalışanlar verimliliklerini arttırmak zorundadırlar. Ayrıca, bunu; serbest bölgelerde planlama, uygulama ve denetleme evrelerinde üç taraflı bir dayanışmayı temin edecek koordinasyon içinde ve sinerjik bir şekilde yapmalıdırlar. İnsan, bilgi ve yaratıcılık kaynakları ülke ve şirketlerin rekabet edebilmeleri için kritik öneme sahiptir; bunlar stratejik yatırımın en gerekli olduğu alanlardır. Sizin de gördüğünüz gibi; serbest bölgelerin karşılaştıkları zorluklar, ekonomilerin karşılaştıkları zorluklardan daha farklı değildir. Ancak bu, potansiyel gelişimi ve dönüşümü aktive etmek veya belirli bir alanda tüm ekonominin değişimine ön ayak olabilecek önemli bir araçtır.
8- Devlet Bakanı Kürşat Tüzmen’in Serbest Bölgeler ile ilgili konuşması
Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü'nden gelen biri olarak serbest bölgelere verdiğiniz önemi biliyoruz. Serbest bölgeler kuruluşundan bu yana gerçekten de amacına ulaşabildi mi? Türkiye ekonomisine gereken katkıyı sağlayabildi mi?
Ülkemizde 1980'li yıllarda uygulanmasına başlanan ihracata dayalı büyüme modeli ile eş zamanlı olarak serbest bölge kurma fikri de hayata geçirilmiş ve 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu'nun 1985 yılında yürürlüğe girmesiyle birlikte ülkemizin serbest bölge deneyimi başlamıştır. Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü'nde uzmanlıktan genel müdürlüğe kadar bütün kademelerde görev yapmış olmam sebebiyle serbest bölgelerdeki gelişmeleri daha iyi analiz etme şansına sahip olduğumu düşünüyorum. Halihazırda 21 serbest bölgemiz var ve bu bölgelerde 2003 yılının ilk sekiz ayında 10 milyar dolarlık ticaret gerçekleştirildi. Bu rakamın yıl sonunda 15 milyar dolar seviyesine ulaşmasını bekliyoruz. Serbest bölgelerde gerçekleştirilen ticaret hacminin büyümesi, sanayicinin serbest bölgelerden yaptığı ara malı ve ham madde ithalatının ucuzlaması, serbest bölgelerden geçirilen ihracat dolayısıyla da ihracatçıya rekabet şansı verilmesi anlamına gelmektedir. Türkiye ekonomisine en büyük katkı bu şekilde sağlanmaktadır. Burada değinilmesi gereken çok önemli bir konu ise, serbest bölgelerden Türkiye'ye ithal edilen malların %88'inin hammadde, yatırım malı ve ara malı, sadece %12'sinin tüketim malı olduğudur.
Ayrıca, serbest bölge işlemlerinden tahsil edilen özel hesap gelirleri vasıtasıyla 1987-2002 döneminde toplam 340 milyon dolar genel bütçeye aktarılmıştır. Bu tahsilat rakamının bu yıl 60 milyon dolar olarak gerçekleşmesi beklenmektedir.
Serbest bölgeler bir dış ticaret aracıdır. Dış ticaretle ilgilenen firmaların önemli bir kısmı serbest bölgelerin sağladığı teşviklerden ve işlem süreçlerinin kısalmasına katkılarından haberdar. Zaten Dış Ticaret Müsteşarlığı da bu konudaki tanıtım çalışmalarını gerek yayınları ile gerekse bir çok ilimizde düzenlenen toplantılar ile sürdürmektedir.
Serbest bölgelerde faaliyet göstermek üzere yapılan başvurularda uygulanan prosedürde, teşvik ve avantajlardan yararlanmak bakımından yerli ve yabancı firmalar arasında hiç bir ayrım yapılmamaktadır.
Yatırımcı sayısı yeterli mi denildiğinde bizim mevcut koşullardaki cevabımız evet, çünkü, serbest bölgelerde faaliyet göstermek üzere başvuran firmalara verilen toplam 3500 civarındaki ruhsatın 500 adedi üretici firmalara verilmiştir. Ancak, ülke olarak 100 milyar dolarlar seviyesinde ihracat yapmayı hedefliyorsak, serbest bölgelerin de bugünkü kapasitelerinin çok üzerine çıkması gereğini göz ardı edemeyiz.
Yatırımcı çekebilmek için, öncelikle ülkemizin makro-ekonomik istikrarının sağlanması ve serbest bölge mevzuatıyla ilgili spekülasyonların bitirilmesi gerekmektedir. Tanıtım çalışmalarımız ise bundan böyle çok daha profesyonel olarak yürütülecektir.
Serbest bölgeleri yabancı sermayenin çekilmesi açısından başarılı buluyor musunuz?
Serbest bölgelerimizde 80 civarında yabancı yatırımcı faaliyet göstermektedir. Bunların arasında Hugo-Boss, General Elektric, Yazaki, Eldor, Delphi gibi çok ünlü firmalar da yer almaktadır. Ancak, ülkemizin yabancı sermaye çekme konusundaki genel probleminden serbest bölgelerimiz de nasibini almıştır. Mevcut yabancı sermaye yatırımı toplam 250 milyon dolar civarındadır ve bu rakam serbest bölgelerimizin potansiyelinin çok altında kalmaktadır. Önümüzdeki dönemde, serbest bölgelere yabancı yatırımcı çekilmesi birinci önceliğimiz olacaktır. Wepza Konferansı'nın bu çalışmalarımızda ilk adım olmasını planlıyoruz.
Shannon ve Jebel Ali gibi uluslararası üne sahip serbest bölgeler, bir anlamda ülkelerinin ekonomik kaderlerinin değişmesine yol açmışlardır. Biz de serbest bölgelerimizin bu yolda olduğunu ve çok daha iyisinin gerçekleştirilebileceğini düşünüyoruz.
Artık, serbest bölge teşviklerine ilişkin tartışmaların yavaş yavaş gündemden düşmeye başladığını görüyoruz. Geçtiğimiz süreçte özellikle yabancı yatırımcıların kazanılmış haklarını ellerinden almaya yönelik bir düzenleme yapılmış olsaydı, bugün ülkemiz uluslararası platformda çok ciddi tazminat talepleri ve davalar ile karşılaşabilirdi. Bu tartışmaların tamamen son bulması ile yabancı yatırımcının mevzuat istikrarına olan güveni de tazelenecektir.
Son dönemde serbest bölgelere yönelik vergi tartışması bu bölgelerde yatırım yapanların ve yapmayı düşünenlerin kafasını oldukça karıştırdı. Bu konuda yatırımcıları rahatlatacak bir açıklamanız olacak mı?
Bu tür spekülasyonlar sadece yerli yatırımcıların değil, yabancı yatırımcıların da olumsuz etkilenmesine sebep olmuştur. Son 2 yılda serbest bölgelerden en sık gelen haber yeni bir yabancı yatırımın iptal edilmesi olmuştur. Yerli yatırımcılarımız da başka ülkelerdeki serbest bölgeleri tercih etmeye başlamışlardır.
Ancak, Hükümetimizin göreve başlamasıyla oluşan olumlu ortam, Sayın Başbakanımızın, 27 Eylül'de Avrupa Serbest Bölgesi'nde 10 yeni fabrikanın açılış töreninde, çok açık biçimde serbest bölge teşviklerinin kaldırılmasının tamamen spekülasyon olduğunu, böyle bir gelişmeye hiç bir surette izin vermeyeceklerini ifade etmesi, Sayın Maliye Bakanımızın da serbest bölge konseptine herhangi bir zarar gelmesine hiç bir surette izin vermeyeceklerini birlikte bulunduğumuz çeşitli ortamlarda dile getirmesi, hükümetimizin bu konudaki kararlılığını ifade etmektedir.
Bizim bu konuya yaklaşımımız da Avrupa Birliği perspektifini içermektedir. Hem IMF ile yapılan görüşmelerde, hem de diğer kamu kurumlarıyla yaptığımız değerlendirme toplantılarında serbest bölge mevzuatımızın ve teşviklerimizin AB'ye tam üyelik sonrasında kademeli olarak uyumunu öngörüyoruz. Tam üyelik sürecine kadar serbest bölgelerimizi ekonomik kalkınmamızın en önemli araçlarından biri olarak değerlendiriyoruz.
Bütün yatırımcıları endişelerinden arınarak, serbest bölgelerimizde yatırım yapmaya davet ediyorum.
Gündeminizde yeni serbest bölgelerin açılması var mı?
Genel prensibimiz, yeni serbest bölgeler açılması yerine, mevcutların tam kapasite çalıştırılmasına odaklanmaktır. Ancak, başarılı ve ülke yararına olacağına inandığımız projeleri de değerlendirmeyeceğimiz anlamına gelmemelidir bu sözümüz.
Serbest bölgelerin gelişimi ve istenen düzeye ulaşmaları için hayati önem taşıyan vergisel nitelikli teşviklerin kaldırılması yönündeki baskılar tüm dünyada serbest bölgeleri tehdit eder hale geldi. Wepza Genel Kurulu'nun buna karşı bir açılım sağlayabileceğine inanıyor musunuz?
Dünyada serbest bölgelerin geleceği çok önemli ve tartışılan bir konu. Bugün toplam dünya ticaretinin ortalama yüzde 15'ini yöneten serbest bölgeler büyük bir istihdam kaynağı olarak da ülke ekonomilerine hizmet etmektedirler. Ancak, bu büyüklük bir çok ülkeyi de korkutmaktadır. Bu sebeple, DTÖ ve OECD gibi uluslararası kuruluşlar serbest bölgeleri zorlamaktadırlar. Tabi burada, dünya serbest bölgeleri ile ülkemiz serbest bölgelerinin geleceğine ilişkin tartışmalarda değinilmesi gereken çok önemli bir husus var: DTÖ'nün serbest bölgelerle ilgili olarak dikkat çektiği en temel nokta, ithalatçı ile ihracatçıya farklı teşvikler uygulanması ve iç pazarın izolasyonudur. Bu açıdan bakıldığında, Türk serbest bölgelerinin liberal ve ayrımcı olmayan yapısı, DTÖ kurallarıyla en ufak bir çelişki içermemektedir. Zaten, DTÖ nezdinde serbest bölgelerimiz aleyhine herhangi bir soruşturma talebinde bulunulmamıştır. OECD kurallarının temelinde ise, diğer üye ülkelerin vergi tabanlarını aşındırıcı nitelikteki zararlı vergi uygulamaları yer almaktadır. Türk serbest bölgeleri de 2002 yılında böyle bir incelemeye tabi tutulmuştur. 2003 yılının bahar aylarında yapılan toplantılarda arkadaşlarımız ülkemiz serbest bölgelerinin yapısını detaylı olarak aktarmışlardır. Bunun sonucunda serbest bölgelerimiz OECD nezdindeki zararlı vergi uygulamaları incelemesinden çıkarılmışlardır.
Bizim genel yaklaşımımız da OECD ve DTÖ kurallarıyla uyumlu olabilecek, ancak serbest bölgelere yabancı yatırım çekmeyi de olabildiğince teşvik edecek bir serbest bölge sisteminin dünya genelinde egemen olması yönündedir.
WEPZA Konferansı'nın bu konuda bize yeni ufuklar açacak nitelikte bir beyin fırtınası yaratacağını düşünüyorum.
9- Halil Bağdınlı / Gelirler Başkontrolörü’nün Yazısı
Bilindiği üzere 06.02.2004 tarihi itibariyle, serbest bölgede faaliyette bulunan mükelleflerin vergilendirme esaslarında köklü bir değişime gidilmiş ve değişim süreci ile birlikte vergileme alanında kimi sorular ve sorunlarla karşılaşılmaya başlanılmıştır. Bu soru ve sorunların kaynağı ise 06.02.2004 tarihine kadar serbest bölgede faaliyette bulunmak üzere ruhsat almış mükellefler ile bu tarihten sonra ruhsat almış mükellefler arasında istisna ve muafiyet uygulamasında farklılıklar olmasından kaynaklanmaktadır.
Bu konuda özellikle 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu'nun 6. maddesinde yapılan değişiklik büyük önem arz etmektedir. Yapılan bu değişiklik ile Serbest bölgelerin gümrük bölgesi dışında sayılması bazı tartışma ve değerlendirmeleri de beraberinde getirmiştir. Özellikle bu tartışmalar serbest bölgelerde icra edilen veya serbest bölgeler dışından bölgeye verilen hizmetlerin KDV karşısındaki durumu noktasında yoğunlaşmaktadır. Konu ile ilgili değerlendirmelerle kafaları daha fazla karıştırmamak için, bu konuda Maliye Bakanlığı'nın değerlendirmesi üzerinde durmakta sanırız fayda olacaktır.
Bakanlık serbest bölgelerde veya serbest bölge dışından bölgeye yapılan hizmetlerin KDV karşısındaki durumunu, verdiği bir görüşünde aşağıda yer aldığı şekilde belirtmiş bulunmaktadır;
"-Yurtdışından serbest bölgeye gelen veya serbest bölgeden yurtdışına giden mallar için serbest bölgede faaliyette bulunan firmalara verilen gümrük müşavirliği hizmetleri katma değer vergisinden müstesnadır.
- Serbest bölgeden yurtiçine, yurtiçinden serbest bölgeye veya serbest bölgeler arası malların intikali nedeniyle verilen gümrük müşavirliği hizmetleri ise genel hükümler çerçevesinde katma değer vergisine tabi olacaktır."
Bu değerlendirme serbest bölgelerde yapılan hizmetlerin KDV karşısındaki durumunu yorumlamada önemli ipuçları sağlamaktadır. Zira bakanlığın değerlendirmesi, öncelikle serbest bölgelerin yurtdışı olarak kabul edilmediğini ortaya çıkarmaktadır. Serbest bölgelerin yurtdışı sayılmamasının sonuçları, özellikle hizmetler açısından KDVK'nın 12/2. maddesinde yer alan hizmet istisnası hükmünün uygulanması noktasında kendisini gösterecektir.
Bilindiği üzere KDVK'nın 12/2. maddesinde hizmet ihracı istisnasının koşulları iki ana esasa dayandırılmıştır;
- Hizmetler yurtdışındaki bir müşteri için yapılmış olmalıdır.
- Hizmetten yurtdışında faydalanılmalıdır.
Bu yasal düzenleme uyarınca, serbest bölgelere yapılan bir hizmetin KDV istisnasından yararlanması için serbest bölgenin yurtdışı olması öncelikli koşul olmaktadır. Ancak Serbest Bölgeler Kanunu'nun 6. maddesinde yapılan değişiklik ile serbest bölgeler yurtdışı olarak kabul edilmediğinden, bu bölgelere yurt içinden yapılacak tüm hizmetler KDV'ye tabi olmak durumundadırlar. Bir başka ifade ile, merkezi Türkiye'de bulunan mükelleflerin serbest bölgelerdeki şube veya serbest bölge merkezli mükelleflere Türkiye'den verilen hizmetler genel hükümler çerçevesinde katma değer vergisine tabi tutulmak zorundadırlar.
Konu ile ilgili bir diğer düzenleme ise yine KDVK'nın 17/4-ı maddesinde yer almaktadır. Anılan maddede, serbest bölgelerde verilen hizmetler KDV'den istisna edilmişlerdir.
Bu madde ile ister Türkiye'de kurulu olsun ister serbest bölgede faaliyette bulunulsun, eğer hizmet serbest bölgede yapılıyorsa, verilen hizmet KDVK'nın 17/4-ı maddesi kapsamında KDV'den istisna olacaktır. Örneğin Türkiye'de muhasebe bürosu bulunan meslek mensupları serbest bölgede faaliyette bulunan mükellefine sadece serbest bölge sınırları içinde hizmet verirlerse, verilen bu hizmet KDV'den istisna olacaktır.
Özetle belirtmek gerekirse, serbest bölgelerde verilen hizmetlerin hizmet ihracı olarak değerlendirilip KDV istisnasına tabi tutulması, serbest bölgelerin yurtdışı sayılmamaları nedeniyle mümkün değildir. Ancak merkezi Türkiye'de olsa dahi sadece serbest bölge sınırları içinde bir hizmet sunuluyorsa, yapılan bu hizmet KDVK'nın 17/4-ı maddesi kapsamında KDV'den istisna olacaktır.
10- Serbest Bölgelerin Tabi Olduğu Mevzuat
Türkiye’de serbest bölgeler konusunda düzenleme getiren esas kanun 15.6.1985 tarih ve 3218 sayılı “Serbest Bölgeler Kanunu”dur. Söz konusu kanun genel hükümleri ortaya koyan oldukça liberal ve kısa bir kanundur. Uygulamaya yönelik daha ayrıntılı hükümler ise bu kanuna istinaden çıkarılan ve 1 0.3.1993 tarih ve 21520 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 'Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği’nde yer almıştır.
Serbest bölgeler konusunda geçerli ana mevzuat anılan kanun ve yönetmelik olmakla birlikte, serbest bölge faaliyetleri;
Gümrük, ithalat, ihracat, kambiyo, devlet yardımları (yatırım-ihracat), KDV, bankacılık gibi konuları da ilgilendirdiğinden:
Gümrük Kanunu ve Yönetmeliği, İthalat ve ihracat rejim kararları ve yönetmelikleri, Dahilde ve hariçte işleme kararları ve Tebliğle Türk Parasının Kıymetini Koruma Mevzuatı, Katma Değer Vergisi Kanunu ve İç tebliğler, Bankalar Kanunu, Kaçakçılığın men ve takibine dair kanun gibi yasa düzenlemelerde de serbest bölge uygulamaları ile ilgili hükümlere yer verilmiştir.
11- Serbest Bölgeler Kanunu Metni
Kanun No: 3218
Kabul Tarihi: 06.06.1985
Yayım Tarihi: 15.06.1985 Tarih ve 18785 Sayılı Resmi Gazete
BİRİNCİ BÖLÜM
GENEL HÜKÜMLER
Amaç ve Kapsam
Madde 1- Bu Kanun, Türkiye'de ihracat için yatırım ve üretimi artırmak, yabancı sermaye ve teknoloji girişini hızlandırmak, ekonominin girdi ihtiyacını ucuz ve düzenli şekilde temin etmek, dış finansman ve ticaret imkanlarından daha fazla yararlanmak üzere, serbest bölgelerin kurulması, yer ve sınırlarının tayini, yönetimi, faaliyet konularının belirlenmesi, işletilmesi, bölgelerdeki yapı ve tesislerin teşkili ile ilgili hususları kapsar.
Yetki
Madde 2- Türkiye'de serbest bölgelerin yer ve sınırlarını belirlemeye Bakanlar Kurulu yetkilidir.
Serbest bölgelerin, kamu kurum ve kuruluşlarınca, yerli veya yabancı gerçek veya tüzel kişilerce kurulmasına, işletilmesine Bakanlar Kurulunca izin verilir.
Tanımlar
Madde 3- Bu Kanun uygulamasında;
a) İşletici: Serbest bölgeyi işleten kamu kurum ve kuruluşunu, yerli ve yabancı gerçek veya tüzel kişileri,
b) Kullanıcı: Faaliyet ruhsatı alan ve bölgede belli bir işyeri bulunan gerçek veya tüzel kişiyi,
c) Döviz: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından konvertibl sayılan paralar veya ödemeyi sağlayan her nevi hesap ve belgeleri,
ifade eder.
Faaliyet Konuları
Madde 4- Serbest bölgelerde, Yüksek Planlama Kurulu'nca uygun görülecek her türlü sınai, ticari ve hizmetle ilgili faaliyetler yapılabilir.
Fiyat, kalite ve standartlarla ilgili olarak kamu kurum ve kuruluşlarına kanunlarla ve diğer mevzuatla verilen yetkiler serbest bölgelerde uygulanmaz.
İKİNCİ BÖLÜM
SERBEST BÖLGENİN DÜZENLENMESİ
Bölgenin Düzenlenme Esasları
Madde 5- (Değişik: Kanun No 4059; 20.12.1994 tarih ve 22147 sayılı Resmi Gazete)
Serbest bölge ilan edilen yerlerde ihtiyaç duyulacak arazi ve tesisler Kamulaştırma Kanunu hükümlerine göre sağlanabilir.
Yerli veya yabancı gerçek veya tüzel kişiler Dış Ticaret Müsteşarlığı'ndan ruhsat almak kaydıyla serbest bölgede faaliyette bulunabilirler.
Serbest bölgede arazinin kullanımı, yapı ve tesislerin projelendirilmesi, kurulması ve kullanılmasıyla ilgili diğer bütün izinler ve ruhsatlar bölge müdürlüğünce verilir ve denetlenir.
Serbest bölgelerin asayiş hizmetleri polis tarafından yerine getirilir.
Muafiyet ve Teşvikler
Madde 6- (Değişik: Kanun No: 5084; 06.02.2004 tarih ve 25365 sayılı Resmi Gazete)
Serbest bölgeler gümrük bölgesi dışında sayılır.
Bu bölgelerde gümrük ve kambiyo mükellefiyetine dair mevzuat hükümleri uygulanmaz.
Kullanıcıların tutmak zorunda oldukları defterler ile düzenleyecekleri belgelere ilişkin olarak, 4.1.1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun hükümlerine bağımlı olmaksızın düzenleme yapmaya Maliye Bakanlığı yetkilidir.
İşleticiler ve kullanıcılar yatırım ve üretim safhalarında Bakanlar Kurulu'nca belirlenecek vergi dışı teşviklerden yararlandırılabilir.
Serbest Bölgelerin Gelir ve Harcamaları
Madde 7-(Değişik; Kanun No: 4684; 03.07.2001 tarih ve 24451 sayılı Resmi Gazete)
Serbest bölgelerden elde edilen gelirlerden;
a) Faaliyet ruhsatı ve izin belgesi karşılığı tahsil edilecek ücretler,
b) (Değişik; Kanun No: 5623; 17.04.2007 tarih ve 26496 sayılı Resmi Gazete) Yurt dışından bölgeye getirilen malların CIF, bölgeden Türkiye'ye çıkarılan malların FOB değeri üzerinden peşin olmak üzere binde 5 oranında ödenecek ücretler,
c) Serbest bölgeyi işleten gerçek veya tüzel kişilerle yapılacak sözleşmeler uyarınca tahsil edilecek tutarlar,
d) Bölge faaliyetlerinden sağlanan diğer gelirler,
İlgili idare tarafından sözleşmeler gereği tüzel kişilere yapılan gelir payı aktarmaları düşüldükten sonra Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası nezdinde açılacak bir özel hesaba yatırılır. Bu hesapta toplanan tutarlardan ret ve iadeler düşüldükten sonra kalan tutar, Dış Ticaret Müsteşarlığı merkez ödemelerini yapan merkez saymanlığı hesabına yatırılır. Merkez saymanlık hesabına yatırılan meblağ bütçeye gelir kaydedilir.(Değişik; Kanun No: 5217; 23.07.2004 tarih ve 25531 sayılı Resmi Gazete)
Serbest bölgelerde yatırım ve tesis safhasında kullanılan mallar, tevsi ve kapasite artırmak amacıyla getirilen mallar, kullanıcının kendisine ait olmayan bakım ve onarım maksadıyla getirilen mallar, bölgelere geçici olarak getirilen araç, gereç ve ekipmanlar, fason üretim amacıyla getirilen mallar, 6/2/2004 tarihinden sonra faaliyet ruhsatı alanlardan imalatçı kullanıcıların dışındaki kullanıcılar tarafından yurt dışından bölgeye getirilen ve/veya bölgeden Türkiye'ye çıkarılan mallar birinci fıkranın (b) bendi hükmü uyarınca bir ücrete tâbi tutulmaz. Ancak, bakım ve onarım ile fason üretimde yaratılan katma değer üzerinden ve 6/2/2004 tarihinden sonra faaliyet ruhsatı alanlardan imalatçı kullanıcıların dışındaki kullanıcılar tarafından yurt dışından getirilerek bölge içinde satılan mallardan bu ücret alınır (Değişik; Kanun No: 5623; 17.04.2007 tarih ve 26496 sayılı Resmi Gazete.)
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası nezdinde oluşturulan özel hesabın işleyişine ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine Dış Ticaret Müsteşarlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. Gelirlerin zamanında yatırılmaması halinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun Hükümleri uygulanır. (Değişik; Kanun No: 5217; 23.07.2004 tarih ve 25531 sayılı Resmi Gazete)
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
MAL VE HİZMETLER
Bölgedeki Mallar
Madde 8- Serbest Bölge ile Türkiye'nin diğer yerleri arasında yapılacak ticaret, dış ticaret rejimine tabidir. Serbest bölge ile diğer ülkeler ve serbest bölgeler arasında dış ticaret rejimi uygulanmaz.
Bedeli 500 ABD dolarının altında olan Türkiye mahreçli mallar isteğe bağlı olarak ihracat işlemine tabi tutulmayabilir.
Kambiyo ve Hizmetler
Madde 9- Serbest bölgelerdeki faaliyetlerle ilgili her türlü ödemeler dövizle yapılır. Bakanlar Kurulu ödemelerin Türk Lirası olarak yapılmasına da karar verebilir.
Serbest bölgede gemi ve liman hizmetleri işletici tarafından yapılır veya kamu kurum ve kuruluşlarına, gerçek veya tüzel kişilere yaptırılır.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK, KALDIRILAN VE UYGULANMAYAN HÜKÜMLER, YÖNETMELİK
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Esasları
Madde 10- Serbest bölgelerde, faaliyet gösterecek iş yerlerinde yabancı uyruklu yönetici ve vasıflı personel çalıştırılabilir. Buna ait esaslar yönetmelikte belirlenir.
Serbest bölgelerde Türkiye Cumhuriyeti sosyal güvenlik mevzuatı hükümleri uygulanır.
Kaldırılan Hükümler
Madde 11- 21 Aralık 1953 tarihli ve 6209 sayılı Serbest Bölge Kanunu yürürlükten kaldırılmıştır.
Uygulanmayan Hükümler
Madde 12- (Değişik; Kanun No: 4684, 03.07.2001 tarih ve 24451 sayılı Resmi Gazete)
Serbest bölgelerde 1580 sayılı Belediye Kanununun 15'inci maddesinin 5, 22, 25, 32 ve 47'nci bentleri dışında kalan hükümleri; 5682 sayılı Pasaport Kanunu; 5683 sayılı Yabancıların Türkiye'de Seyahat ve İkametleri Hakkındaki Kanun ile 2007 sayılı Türkiye'deki Türk Vatandaşlarına Tahsis Edilen Sanat ve Hizmetler Hakkındaki Kanun ile ek ve değişiklikleri; 6224 sayılı Yabancı Sermayeyi Teşvik Kanunu; 2677 sayılı Sivil Hava Meydanları, Limanlar ve Sınır Kapılarında Görev ve Hizmetlerin Yürütülmesi Hakkında Kanun hükümleri ile diğer kanunların bu kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.
Uygulama Yönetmeliği
Madde 13- (Değişik; Kanun No: 4684, 03.07.2001 tarih ve 24451 sayılı Resmi Gazete)
Bu Kanunda düzenlenmesi yönetmeliğe bırakılan konularla, serbest bölgelerde faaliyette bulunacak işleticilerin teşekkül tarzı, görev, yetki ve sorumlulukları, bu işletici ve kullanıcılara verilecek faaliyet ruhsatları ve iptali, bunların sınai ve ticari sicillerinin tutulması, hesaba yapacakları ödemeler, serbest bölge ile ilgili faaliyetlerin tabi olacağı esaslar, bölgelere giriş için verilecek izin belgesi ile görev kartları, ikamet izni ve çalışma esasları ve serbest bölgelerin işletilmesine dair diğer hususlar yönetmelikle düzenlenir.
Geçici Madde 1- Mülga (Kanun No: 4771; 09.08.2002 tarih ve 24841 sayılı Resmi Gazete)
Geçici Madde 2- Bu Kanun, bir serbest bölge için, o serbest bölgenin faaliyete geçmesinden itibaren uygulanır. Faaliyete geçiş tarihi ise, o serbest bölge alanını çevreleyen çit, kule ve kapı inşaatlarının tamamlanması, Bölge Müdürlüğü, Polis ve Gümrük birimlerinin göreve başlaması suretiyle bölgenin resmen açılış tarihidir.
Geçici Madde 3- (06.02.2004 tarih ve 25365 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan 5084 sayılı kanun ile eklenmiştir.)
Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu Kanuna göre kurulan serbest bölgelerde faaliyette bulunmak üzere ruhsat almış mükelleflerin;
a) Bu bölgelerde gerçekleştirdikleri faaliyetleri dolayısıyla elde ettikleri kazançları, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla faaliyet ruhsatlarında belirtilen süre ile sınırlı olmak üzere gelir veya kurumlar vergisinden müstesnadır. Bu istisnanın 31.12.1960 tarihli ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 94'üncü maddesinin birinci fıkrasının (6) numaralı bendinin (b) alt bendi kapsamında yapılacak tevkifata etkisi yoktur.
b) Bu bölgelerde istihdam ettikleri personele ödedikleri ücretler 31.12.2008 tarihine kadar gelir vergisinden müstesnadır. Ancak, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla ruhsatlarında belirtilen süre 31.12.2008 tarihinden daha önceki bir tarihte sona eriyorsa, istisna uygulamasında ruhsatta yer alan sürenin bitiş tarihi dikkate alınır.
c) Bu bölgelerde gerçekleştirdikleri faaliyetleri ile ilgili olarak yaptıkları işlemler 31.12.2008 tarihine kadar her türlü vergi, resim ve harçtan müstesnadır.
Serbest bölgelerde faaliyette bulunan gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinin bu bölgelerde imal ettikleri ürünlerin satışından elde ettikleri kazançları Avrupa Birliğine tam üyeliğin gerçekleştiği tarihi içeren yıllık vergileme döneminin sonuna kadar gelir veya kurumlar vergisinden müstesnadır. Bu istisnanın Gelir Vergisi Kanununun 94'üncü maddesinin birinci fıkrasının (6) numaralı bendinin (b) alt bendi kapsamında yapılacak tevkifata etkisi yoktur.
Geçici Madde 4- (17.04.2007 tarih ve 26496 sayılı Resmi Gazete"de yayımlanan 5623 sayılı Kanun ile eklenmiştir.)
6/2/2004 tarihinden sonra faaliyet ruhsatı alanlardan, imalatçı kullanıcıların dışındaki kullanıcılar tarafından yurt dışından bölgeye getirilen ve/veya bölgeden Türkiye'ye çıkarılan malların, bu Kanunun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen ücrete tâbi tutulmaması nedeniyle, gelir payı ödenen serbest bölgelerde kurucu ve işletici şirketlerin işletme sözleşmelerindeki gelir payı kayıplarının karşılanması amacıyla yönetmelikte düzenleme yapılır.
Yürürlük
Madde 14- Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
Madde 15- Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür
12- Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği Metni
(10.3.1993 tarih ve 21520 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.)
BİRİNCİ KISIM
GENEL HÜKÜMLER
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Kısaltmalar ve Tanımlar
Amaç
Madde 1- (Değişik,17.08.2002 tarih ve 24849 sayılı Resmi Gazete) Bu Yönetmeliğin amacı; Serbest Bölgelerin kurulması, yönetilmesi, işletilmesi ve 3218 sayılı Kanunun 7’nci maddesi ile oluşturulan Özel Hesabın tahsilat ve harcama esasları ile bu Özel Hesaba ilişkin diğer hususları düzenlemektir.
Kapsam
Madde 2-(Değişik,17.08.2002 tarih ve 24849 sayılı Resmi Gazete)
Yönetmelik, 1'inci maddede belirtilen amaçlar;
a)Serbest Bölgelerin yönetilmesi ve işletilmesine dair hususları,
b)Serbest Bölgeler ile ilgili faaliyetlerin tabi olacağı esasları,
c)Faaliyet ruhsatının verilmesi veya iptali ile kullanıcıların sınai ve ticari sicillerinin tutulmasını,
d)Serbest bölgelere giriş, çıkış ve serbest bölgede ikamet ile ilgili hususları,
e)Serbest bölgelerdeki çalışma esaslarını,
f) (Değişik, 03.05.2005 tarih ve 25804 sayılı Resmi Gazete) Özel hesaba yapılacak ödemeler ve gelirlerin tahsilatının tabi olacağı esasları
kapsar.
Dış Ticaret Müsteşarlığı bu kapsam dahilinde kalmak kaydıyla, Yönetmelik hükümlerinin uygulamada işlerliğini sağlamak amacıyla genelge/tebliğ çıkarabilir.
Hukuki Dayanak
Madde 3-(Değişik,17.08.2002 tarih ve 24849 sayılı Resmi Gazete) Bu Yönetmelik, 4059 sayılı Hazine Müsteşarlığı ile Dış ticaret Müsteşarlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkındaki Kanun ile 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu'nun 7 ve 13'üncü maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.
Kısaltmalar ve Tanımlar
Madde 4-(Değişik,17.08.2002 tarih ve 24849 sayılı Resmi Gazete)
Bu Yönetmelikte;
a) Bakanlık; Dış Ticaret Müsteşarlığı'nın bağlı olduğu Bakanlığı,
b) Müsteşarlık; Dış Ticaret Müsteşarlığını,
c) Genel Müdürlük; Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğünü,
d) Bölge Müdürlüğü; Serbest Bölge Müdürlüğünü,
e) Bölge Kurucusu; Serbest bölge altyapısının yerli veya yabancı özel sektör veya kamu tarafından yapılması halinde, altyapıyı yapan kuruluşu,
f) İşletici; Serbest bölgenin yerli veya yabancı özel sektör veya kamu tarafından işletilmesi halinde, bölgeyi işleten kuruluşu,
g) B.K.İ.-Bölge Kurucu ve İşleticisi-; Serbest bölgenin özel sektör tarafından kurulması ve işletilmesi halinde, bölgeyi kuran ve işleten kuruluşu,
h) Özel Hesap; Serbest bölge gelirlerinin toplandığı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası nezdinde açılan özel hesabı,
i) Faaliyet Ruhsatı; Serbest bölgede faaliyette bulunma ruhsatını,
j) Açık Alan Kullanma Ruhsatı; Serbest bölgede sınırlı süreli açık alan kullanımına izin verme ruhsatını,
k) Giriş İzin Belgesi; Serbest bölgeye Giriş İzin Belgesini,
l) Özel İzin Belgesi; Serbest bölgeye iş görüşmesi, ziyaret ve benzerleri gibi kısa süreli girişler için verilen Özel İzin Belgesini,
m) Bölge; Bakanlar Kurulu Kararı ile yeri ve sınırları belirlenen serbest bölgeyi,
n) Kullanıcı; Faaliyet Ruhsatı alan ve serbest bölgede belli bir işyeri bulunan gerçek veya tüzel kişiyi,
o) Tarife; Serbest bölgede faaliyet gösteren gerçek ve tüzel kişilere verilen yer ve hizmet ücretlerini gösterir tarifeyi,
p) Döviz; Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nca alım-satım konusu yapılan, efektif dahil yabancı paralar ile ödemeyi sağlayan her nevi hesap, belge ve vasıtaları,
r) Kanun; 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu'nu,
s) Yönetmelik; Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği'ni,
t) (Mülga, 03.05.2005 tarih ve 25804 sayılı Resmi Gazete)
ifade eder.
İKİNCİ KISIM
BÖLGE MÜDÜRLÜKLERİ VE BÖLGENİN DÜZENLENMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
Bölge Müdürlükleri, Bölgenin Sınırları, Alt ve Üstyapı Tesisleri ve
Bunların Korunması
Serbest Bölge Müdürlüklerinin Görev ve Yetkileri
Madde 5- (Değişik, 03.05.2005 tarih ve 25804 sayılı Resmi Gazete) Serbest Bölge Müdürlükleri 9/12/1994 tarihli ve 4059 sayılı Hazine Müsteşarlığı ile Dış Ticaret Müsteşarlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 6'ncı maddesi uyarınca doğrudan Dış Ticaret Müsteşarlığına bağlıdır.
Serbest Bölge Müdürlüklerinin görev ve yetkileri şunlardır:
a) Bölge arazisinin kullanımı, yapı ve tesislerin projelendirilmesi, kurulması ve kullanılmasıyla ilgili bütün ruhsatları vermek,
b) Serbest Bölge gelirlerinin özel hesaba yatırılmasını temin etmek, bu amaçla bankalar nezdinde hesaplar açmak ve buna ilişkin diğer işlemleri gerçekleştirmek,
c) Bölgede gümrük, güvenlik, çalışma, sosyal güvenlik, liman, haberleşme ve sağlık hizmetleri gibi konularda kamuyu ilgilendiren görevlerin yerine getirilmesi için koordinasyonu temin etmek,
d) İşletici veya Bölge Kurucu-İşleticisi ile akdedilen işletme veya kuruluş ve işletme sözleşmesi ile İşletici veya Bölge Kurucu-İşleticisi ve kullanıcılar, kamu ve özel kuruluşlar arasında yapılan sözleşmelerin hükümleri uyarınca yürütülen işleri gözetmek ve denetlemek,
e) İşletici veya Bölge Kurucu-İşleticisi tarafından hazırlanan hizmet, kira ve/veya satış tarifelerinin düzenlenmesini temin etmek,
f) Giriş izin belgeleri ile özel izin belgelerini vermek,
g) Faaliyet ruhsatı müracaatı uygun görülen kişilerin yapmış olduğu kira ve satış sözleşmelerini onaylamak,
h) Bölge faaliyetlerini değerlendirmek ve yıl içindeki faaliyetlerin sonuçlarını yıllık faaliyet ve hesap raporlarını özel hesap gelirlerini gösterir tablolar hazırlayarak ekleri ile beraber gerekli açıklamaları yaparak Genel Müdürlüğe bildirmek,
i) Faaliyet ruhsatı iptal edilen veya süresi sona eren firmaların iş yerlerinde bulunan demirbaş ve ticari emtianın Yönetmelikle belirlenen sürede bölge dışına çıkarılmasını sağlamak,
j) Yönetmelikle belirlenen diğer görevleri yerine getirmektir.
Bölge Müdürü, Yönetmelikte belirtilen görevlerin yerine getirilmesi ve işlemlerin mevzuata uygun olarak yürütülmesi için gerekli her türlü tedbiri alır. Bu görevlerin yerine getirilmesiyle ilgili her türlü gözetim, denetim ve uygulamadan sorumludur.
Bölgenin Sınırları
Madde 6- Bölgenin sınırları, Bakanlar Kurulu'nun ilgili Bölgenin kurulmasına ilişkin Kararnamesinde belirtilen sınırlarıdır.
Bölge ve Bölge dışındaki liman rıhtımlarına yanaşarak veya deniz yoluyla lash ve limbo yapmak suretiyle Bölgeye mal getiren ve götüren gemilerin ve deniz araçlarının, Liman Başkanlığı ve/veya Liman İşletme Müdürlüğünce belirlenen rıhtım veya yerlerde işgal ettikleri deniz alanları ile bu yerlerden malların Bölgeye getirilip götürülmesi için takip edilen yol, gümrük işlemlerinin yapılması açısından, Gümrük İdaresinin gözetiminde olması şartıyla serbest bölge kabul edilir.
Altyapı Tesisleri
Madde 7-(Değişik,17.08.2002 tarih ve 24849 sayılı Resmi Gazete)
Bölgede drenaj, kanalizasyon, arıtma tesisi, yol, su, elektrik, haberleşme tesisleri gibi altyapı tesisleriyle Bölge sınırları, kantar, kaçak eşya ambarı, giriş-çıkış kapıları ve sair bina ve tesisler, ilgili yatırımcı bakanlıklarca inşa ettirilebileceği gibi, İşletici veya B.K.İ.'ne de yaptırılabilir.
Kamuya ait liman, havaalanı ve sair tesisler dahilinde serbest bölge kurulması halinde altyapı için gerekli iş ve işlemler, Genel Müdürlük tarafından, ilgili kurum ve kuruluşlarla da gerekli koordinasyon sağlanarak ve uygun görüşleri alınarak, ihtiyaç duyulan yapı ve tesisler hizmete hazır hale getirilir.
Bölgenin B.K.İ. tarafından kurulup ve işletilmesi halinde B.K.İ., Müsteşarlık ile akdettiği "Kuruluş ve İşletme Sözleşmesi"nde belirlenen şartlar çerçevesinde; Bölge için tahsis edilen arazide faaliyetlerin yürütülmesi için çalışma üniteleri ve diğer kapalı işyeri inşaatını ve Bölgedeki altyapı ile bu altyapının Bölge dışındaki altyapıyla bütünleşmesini sağlayacak inşaatları faaliyet ruhsatının verilmesinden itibaren sözleşmesinde belirtilen süre içinde tamamlamakla, Bölgeyi yurtiçinde ve yurtdışında tanıtmakla, işyeri talebinde bulunan müteşebbislere kapalı işyerlerini kiralamakla, Bölge özel arazi üzerinde kurulduğu takdirde talep halinde satmakla, satılan açık arazilerin altyapısını arazi bedelleri tahsil olununcaya kadar inşa etmekle, arazilerde Kullanıcı binalarının yaptırılmasını takip etmekle ve Bölgenin kuruluş ve işletmesi ile ilgili diğer işleri tamamlamakla, yükümlüdür.
Üstyapı Tesisleri
Madde 8 ( Değişik; 27.03.2001 tarih ve 24355 sayılı Resmi Gazete)
(Değişik; 8. Maddenin 8. fıkrasından sonra gelmek üzere 9. ve 10. fıkralar eklenmiştir. 26.01.2007 tarih ve 26415 sayılı Resmi Gazete)
Bölge için tahsis edilen Hazineye veya mülkiyeti bir kamu kuruluşuna ait arazi Genel Müdürlük tarafından üzerine üst yapı yapılmak üzere İşletici veya B.K.İ.’ne bir sözleşme ile tamamen veya kısmen kiralanabileceği gibi, faaliyet ruhsatı verilmesi uygun bulunan gerçek veya tüzel kişilere de bir sözleşme ile kiralanabilir.
Bölgedeki bina ve tesisler; işletici veya B.K.İ.’nin yanında, kullanıcılar tarafından da yaptırılabilir. Söz konusu bina ve tesisler diğer kullanıcılara kiraya verilebilir, devredilebilir veya mülkiyeti B.K.İ. ya da kullanıcılara ait olması durumunda satılabilir.
İnşaat aşamasındaki tüm onay ve denetim işleri Bölge Müdürlüğü tarafından yapılır. Söz konusu onay ve kontrollük hizmetleri Bölge Müdürlüğünce B.K.İ.’ne de yaptırılabilir. Ancak, özellik arz eden tesislerin inşaat projeleri Genel Müdürlük tarafından onaylanır.
Faaliyet ruhsatı verilmesi uygun görülenler, İşletici veya B.K.İ. ile kira veya satış sözleşmesi yaparlar, Bölge Müdürlüğünce onaylanan bu sözleşmeyi müteakiben Genel Müdürlükçe faaliyet ruhsatı düzenlendikten sonra, bölgede yatırım faaliyetine başlayabilirler. Bina veya tesis yaptıracak kullanıcılar, projelerini hazırlayıp üst yapı taahhütlerini yerine getirdikten sonra “İskan Ruhsatı” almak üzere Bölge Müdürlüğüne başvururlar. İskan ruhsatının verilmesiyle yatırım aşaması tamamlanarak işletme dönemine geçilmiş olur.
Faaliyet ruhsatı müracaat formunda belirtilen proje ve inşaatın, belirtilen süreler içerisinde tamamlanması gerekir. Bu süreler faaliyet ruhsatında belirtilen işletme süresine ilave edilir. Ancak, proje ve inşaatın kabul edilebilir zorunlu nedenlerle süresi içerisinde tamamlanamaması halinde 54 üncü madde hükmüne istinaden ek süre verilebilir. Ek süreler faaliyet ruhsatı süresine ilave edilmez.
Kullanıcılar, kiralanan veya satın alınan arazide inşa edilecek bina veya tesisin inşaatı tamamlanmadan (iskan ruhsatı almadan) Bölge Müdürlüğünden “Geçici İskan Ruhsatı” alarak binalarında veya kiraladıkları bir başka işyerinde ticari faaliyete başlayabilirler. Bu takdirde geçici iskan ruhsatı aldıkları veya kapalı alan kiraladıkları tarihte işletme dönemi başlamış kabul edilir.
Açık alan kiralanarak yapılan üst yapılar ilk kullanıcıya tanınan faaliyet ruhsatı süresini aşmamak kaydıyla Genel Müdürlüğün uygun göreceği diğer bir kullanıcıya devredilebilir.
Arazisi Hazineye ait serbest bölgelerde İşletici, B.K.İ. ve kullanıcılar tarafından inşa ettirilen bina ve tesisler, faaliyet ruhsatı süresinin sona ermesi veya faaliyet ruhsatının iptali halinde Hazineye intikal eder. Söz konusu bina ve tesislerin kullanılır halde devredilmesi esastır. İşletici/B.K.İ. ile Bölge Müdürlüğü bu hususta gerekli tedbirleri birlikte alırlar.
Arazisi Hazineye ait serbest bölgelerde, hazine arazisi kiralamak suretiyle üzerine üst yapı tesis eden kullanıcılara, 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanuna göre satış yapılabilir.
Arazisi Hazineye ait serbest bölgelerde satın almış olduğu arazide yaptırdığı iş yerinde faaliyette bulunan kullanıcılar, faaliyet ruhsatı sürelerinin bitiminde yeni bir faaliyet ruhsatı alabilirler. Bu kullanıcılar, faaliyetlerine son vermeleri veya faaliyet ruhsatlarının Müsteşarlıkça iptal edilmesi halinde arazileri ile üzerindeki bina ve tesislerini Genel Müdürlüğün uygun göreceği diğer gerçek ve tüzel kişilere satabilirler.
Arazisi özel mülkiyete ait serbest bölgelerde, kiraladığı arazi üzerinde bina ve tesis yaptıran kullanıcıların faaliyet ruhsat sürelerinin bitiminde, arazi kira sözleşmesinde üst yapıların devri için belirtilen süreyi aşmamak kaydıyla adlarına yeni bir ruhsat düzenlenebilir. Kira sözleşmesinde belirtilen bu sürenin sona ermesi halinde inşa ettirilen bina ve tesisler B.K.İ.’ye intikal eder. Bu kullanıcılar, faaliyet ruhsatı süresi içinde faaliyetlerine son vermeleri veya faaliyet ruhsatlarının iptali halinde bina ve tesislerinin kullanım hakkını sözleşme süresi sonuna kadar Genel Müdürlüğün uygun göreceği bir gerçek veya tüzel kişiye devredebilirler. Aksi takdirde, bina ve tesisler B.K.İ.’ye intikal eder.
Arazisi özel mülkiyete ait serbest bölgelerde satın aldığı arazide yaptırdığı işyerinde faaliyette bulunan kullanıcılar, faaliyet ruhsat sürelerinin bitiminde yeni bir faaliyet ruhsatı alabilirler. Bu kullanıcılar, faaliyetlerine son verilmesi veya faaliyet ruhsatlarının iptal edilmesi halinde arazileri ile üzerindeki bina ve tesislerini Genel Müdürlüğün uygun göreceği diğer bir gerçek veya tüzel kişiye satabilirler.
Bölgede inşa edilecek üst yapıların tabi olacağı yapı ve inşa esasları her bölge için Genel Müdürlükçe belirlenir. Bölge faaliyete geçmeden önce inşa edilecek üst yapılara ilişkin projeler Genel Müdürlükçe onaylanır.
Yapı ve Tesislerin Korunması
Madde 9- Bölge Müdürleri, Bölgenin alt ve üstyapı tesisleri ile sınırlarının korunması ve değişikliklerin devamlı gözetim ve denetimi altında yapılmasını ve teslim alınmasını sağlamakla yükümlüdürler. Kullanıcıların tasarrufta bulundukları yer ve tesislerin kullanılır halde geri teslim edilmesi ve gerekiyorsa eski durumuna getirilmeleri maksadıyla Bölge Müdürlüğü tarafından belirlenecek olan tazminatın tahsili için İşletici veya B.K.İ. ile Bölge Müdürlüğü gerekli tedbirleri birlikte alırlar.
İKİNCİ BÖLÜM
Faaliyet Konuları, Faaliyet Ruhsatı, Giriş İzin Belgesi ve Görev Kartı
Bölgelerdeki Faaliyet Konuları
Madde 10- Serbest Bölgelerde, Yüksek Planlama Kurulu'nca (Y.P.K.) uygun görülecek her türlü sınai, ticari ve hizmetle ilgili faaliyetler yapılabilir.
Faaliyet Ruhsatının Verilmesi
Madde 11-(Değişik,17.08.2002 tarih ve 24849 sayılı Resmi Gazete) Bölgede faaliyette bulunmak isteyen gerçek ve tüzel kişiler, "Faaliyet Ruhsatı" almak için "Faaliyet Ruhsatı Müracaat Formu"nu Genel Müdürlüğe doğrudan teslim edebilecekleri gibi, ilgili Bölge Müdürlüğü kanalıyla veya taahhütlü olarak posta yoluyla da gönderebilirler. Müracaatın posta yoluyla yapılması halinde Faaliyet Ruhsatı Müracaat Formu'nun postaya verildiği tarih, Genel Müdürlüğe teslim tarihi olarak kabul edilir.
Faaliyet Ruhsatı Müracaat Formu’nun doldurulup, yukarıda belirtilen şekilde verilmesi ve Faaliyet Ruhsatı Müracaat Ücretinin Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası nezdindeki Serbest Bölgeler Özel Hesabına yatırılmasıyla müracaat yapılmış olur. Müracaatın değerlendirilmesi sonucunda Serbest Bölgede faaliyet göstermek üzere “Faaliyet Ruhsatı” verilmesi uygun görülenlere, bu durum yazılı olarak bildirilir. Söz konusu yazıda müracaatçıya kira veya satın alma sözleşmesi yapması için 30 günlük süre tanınır. Bu süre içerisinde kira veya satın alma sözleşmesini yapan müracaatçı, bu sözleşmeleri Bölge Müdürlüğü’ne onaylatarak bir örneğini Genel Müdürlüğe gönderir. Sözleşmenin gönderilmesini müteakip Genel Müdürlükçe Faaliyet Ruhsatı düzenlenir. Bu süre içinde sözleşme yapmayanlar, Faaliyet Ruhsatı alma hakkını kaybederler.
Genel Müdürlük, Faaliyet Ruhsatı Müracaat Formu üzerinde gerekli değerlendirmeleri yapar ve koşulların uygun olmadığının anlaşılması halinde yapılan müracaatı reddedebilir.
Faaliyet Ruhsatı; müracaatçının talebi, faaliyet konusu, yatırım tutarı ve benzeri diğer hususlar Bölgeler itibariyle göz önünde bulundurularak değerlendirilir.
Faaliyet ruhsatı süresi, faaliyet ruhsatı müracaatı, diğer izin belgelerine ilişkin esaslar ve ücretler Genel Müdürlükçe belirlenir.
Depolama Faaliyet Ruhsatına sahip Kullanıcılar, diğer Kullanıcıların veya Kullanıcı olmayan gerçek ve tüzel kişilerin mallarını, düzenledikleri depo kira sözleşmesini Bölge Müdürlüğüne onaylattıktan sonra, depolama işlemini yapabilirler.
Kullanıcıların Sınai ve Ticari Sicillerinin Tutulması ve Bölge İşlemlerinin Bilgisayar Veri İşleme Tekniği Yoluyla Yapılması
Madde 12- -(Değişik, 07.11.2006 tarih ve 26339 sayılı Resmi Gazete) Kendilerine "Faaliyet Ruhsatı" verilen gerçek ve tüzel kişiler, faaliyete başlamadan önce, Bölge Müdürlüğü Tescil Bürosunda "Sicil Defteri"ne kaydedilirler. Yapılan kayıtta, ruhsatta bulunan bilgiler ile ilgilinin icra edeceği meslek ve ticari faaliyet dalı aynen işlenir ve ilgiliye bir ticaret veya sınai sicil numarası ile bunun da üzerine işlendiği bir "Sicil Belgesi" verilir. İlgili, meslek veya ticari faaliyetinde herhangi bir değişiklik olduğunda, bu durumu Bölge Müdürlüğüne bildirmek ve bu tür değişiklikleri sicil kaydına işletmek zorundadır.
Serbest bölgede faaliyet gösteren kullanıcılar, genel esaslar çerçevesinde gelir ve kurumlar vergisi mükellefiyeti tesis ettirerek, Vergi Usul Kanununun defter tutma ile belge ve kayıt düzenine ilişkin hükümlerine uymak zorundadırlar.
Kullanıcılar, bu Yönetmelik hükümleri kapsamında Serbest Bölge İşlem Formu ile gerçekleştirilen tüm işlemlerini bilgisayar veri işleme tekniği yoluyla yaparlar. Bu konudaki uygulamanın zamanlaması ve kapsamı hakkındaki düzenlemeler Genel Müdürlükçe tespit edilir."
Giriş İzin Belgesi ve Görev Kartı
Madde 13- "Faaliyet Ruhsatı" alan gerçek ve tüzel kişiler ve bunların temsilci, görevli ve işçileri ile Bölgede her türlü iş veya işlemlerini yürüten kişiler, ilgili Bölge Müdürlüğünden "Giriş İzin Belgesi" almak kaydıyla, Bölgeye girebilirler. Kısa süreli girişler için Bölge Müdürlüğünce verilen "Özel İzin Belgesi"yle de Bölgeye girilebilir.
"Giriş İzin Belgesi", Bölge Müdürlüğünce düzenlenir. Üzerinde ilgili Bölge Müdürlüğünü tanımlayan ibare ve bu Müdürlüğün mührü, tanzim tarihi, taşıyanın resmi, adı ve soyadı, işyeri ve adresi ile geçerlilik süresi bulunur. Özel İzin Belgesinde taşıyanın adı ve soyadı bulunmaz. Bu belgeler farklı renklerde düzenlenir ve Özel İzin Belgesi çıkışta ilgililere iade edilir.
Bölge Müdürlüğü ile diğer kamu kurumu birimlerinde ve İşletici veya B.K.İ. nezdinde çalışan görevlilere, "Giriş İzin Belgesi"ndeki bilgileri kapsayan ve Bölge Müdürlüğü tarafından düzenlenen "Görev Kartı" verilir. Anılan görevliler, ancak bu kartlarını göstererek Bölgeye girip, çalışabilirler.
Bölgenin kuruluş aşamasında veya faaliyete geçmelerinden itibaren yapılan inşaat, bakım ve onarım işleri için İşletici, B.K.İ. ve/veya Kullanıcılar tarafından günlük olarak temin edilen işçilere hüviyet ibrazı karşılığında Özel İzin Belgesi verilebilir. Bu duruma göre verilen özel izin belgeleri, çalıştırılan işçi sayısı dikkate alınarak düzenlenir. İşçi sayısında değişiklik olduğu takdirde, fazla verilen kartlar geri alınarak iptal edilir, eksik olması durumunda ise yeni kartlar düzenlenerek ilgililerine verilir.
Faaliyetin Geçici Olarak Durdurulması ve Faaliyet Ruhsatının İptali
Madde 14 – (Değişik, 03.05.2005 tarih ve 25804 sayılı Resmi Gazete) Kullanıcıların faaliyetlerinin geçici olarak durdurulması ve faaliyet ruhsatının iptaline ilişkin esaslar şunlardır:
a) Aşağıda belirtilen hallerde, Bölge Müdürlüğünce kullanıcının serbest bölgeden mal çıkışlarına ve bölge içi mal satışlarına ilişkin serbest bölge işlem formları üç ay süreyle işleme konulmaz. Ancak, kullanıcı tarafından üç aylık süre içerisinde bu hususların düzeltilmesi halinde Bölge Müdürlüğünce işlem formları tekrar işleme konulur.
1) Yönetmelik hükümleri uyarınca verilmesi gereken belgeler ile Genel Müdürlük ve Bölge Müdürlüğünce istenilen bilgi ve belgelerin zamanında verilmemesi veya yanlış bilgi verilmesi,
2) Kullanıcı, yetkili temsilcisi veya görevlileri tarafından bölge tesis, araç-gereç ve ekipmanlarına veya diğer kullanıcılara zarar verildiğinin tespit edilmesi ve Bölge Müdürlüğünce yapılan uyarıya rağmen bu durumun düzeltilmemesi ve/veya zararın tazmin edilmemesi,
3) Kullanıcının İşletici veya Bölge Kurucu-İşleticisi ile yaptığı kira ve/veya satış sözleşmesi hükümlerine uymadığının tespit edilmesi,
4) Yazılı talimatlara uyulmadığının veya bölge düzenini bozucu davranışlarda bulunulduğunun tespit edilmesi,
5) Faaliyet ruhsatı müracaat formunda beyan ve taahhüt edilen hususlarda meydana gelen değişikliklerin bildirilmemesi,
b) Aşağıda belirtilen hallerde Bölge Müdürlüğünce yapılan tespitlerin ve düzenlenen tutanakların Genel Müdürlük tarafından incelenmesi sonucu gerekli görülmesi halinde faaliyet ruhsatı iptal edilir.
1) (a) bendinde belirtilen süre sonunda, aykırı işleme devam edildiğinin Bölge Müdürlüğünce tutanakla tespit edilmesi,
2) Faaliyet ruhsatı müracaat formunda beyan ve taahhüt edilen hususlara uyulmaması veya beyan edilen hususların gerçek dışı olduğunun sonradan yapılan araştırma ve incelemeler veya denetimler neticesinde tespit edilmesi,
3) Kanun, yönetmelik, tebliğ ve genelge hükümlerine uyulmadığının tespit edilmesi,
c) Aşağıda belirtilen hallerde faaliyet ruhsatı hiçbir uyarıya gerek kalmaksızın Genel Müdürlükçe iptal edilir.
1) Bölge dışındaki faaliyetler nedeniyle elde edilen kazanç ve iratların, bölgede elde edilmiş kazanç ve iratlar gibi gösterilerek muhasebe kayıtlarının birleştirilmesi ve/veya bu amaçla sahte veya muhteviyatı yanıltıcı belge kullanılması suretiyle vergi kaçırıldığının belirlenmesi,
2) Mevzuata aykırı olarak bölgeye mal getirildiğinin veya bölgeden mal çıkarıldığının tespit edilmesi, envanter kayıtları ile mevcut stoklar arasında eksiklik veya fazlalık bulunduğunun tespit edilmesi,
Faaliyet ruhsatında belirtilen sürenin sona ermesi veya ruhsatları yukarıdaki nedenlerle iptal edilmiş olmasına rağmen faaliyetine devam etme girişiminde bulunanların malları bölgeye alınmaz. Bölgedeki malları bu Yönetmeliğin 52 nci maddesine göre tasfiye işlemine tabi tutulur.
Giriş İzin Belgesi, Özel İzin Belgesi ve Görev Kartlarının İptali
Madde 15- Faaliyet ruhsatı iptal edilenler ile yanlarında çalışanların, "Giriş İzin Belgesi" veya "Görev Kartı" olup da, 14'ncü maddede belirtilen davranışlarda bulunanların bu davranışlarının Bölge Müdürlüğünce düzenlenen bir tutanakla tesbiti halinde, "Giriş İzin Belgesi" veya "Görev Kartı" Bölge Müdürlüğünce iptal edilir ve durum ilgiliye tebliğ edilir. Sözkonusu iptal hallerinin "Özel İzin Belgesi" taşıyanlarda görülmesi durumunda, görevlilerce belge geri alınır ve bu kişiler Bölge dışına çıkarılır.
Kullanıcılar, yanlarında çalışanların işlerine son vermeleri halinde, durumu aynı gün içinde Bölge Müdürlüğüne bildirmekle yükümlüdürler. Bu durumda işine son verilenlerin "Giriş İzin Belgeleri" Bölge Müdürlüğünce iptal edilir. Ancak bu kişilerin Bölgede yeni bir iş bulmaları ve "Giriş İzin Belgeleri"nin sürelerinin de dolmamış olması halinde söz konusu belgeleri gerekli değişiklik işlemlerinin tescilinden sonra iade edilir.
"Giriş İzin Belgesi", "Görev Kartı" veya "Özel İzin Belgesi" iptal edilen kişi, polis ve gümrük muhafaza görevlileri tarafından Bölge dışına çıkarılır ve bu kişilerin yanlarında bulunan gümrüğe tabi eşyaları gümrük mevzuatına ve Bölgede bulunan malları da Yönetmeliğin 52'nci maddesi hükümlerine göre işleme tabi tutulur.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Bölge Güvenliğinin Sağlanması ve Çalışma Esasları
Güvenlik
Madde 16- Bölge Müdürleri, Bölge güvenliği ile ilgili taleplerini, Valiliğe intikal ettirmekle yükümlüdürler. Valiler, Bölgede asayiş hizmetlerinin polis tarafından yerine getirilmesi için, özel tedbirler alınması ve Bölge sınırlarında, giriş-çıkış kapılarında yeterli sayıda polis ve gümrük muhafaza görevlileri bulundurmak suretiyle Bölgenin güvenliğini sağlamakla yükümlüdürler.
Bölgede faaliyet gösteren Kullanıcılar da faaliyet gösterdikleri binalarda yeterli sayıda koruma görevlisi bulundurur ve istihdam ettikleri en az bir koruma görevlisi ile ilgili bilgileri Bölge Müdürlüğüne bildirirler.
Çalışma Esasları
Madde 17- Kullanıcılar ve bunların Bölgedeki işyerleri ile bu işyerlerinde çalışanlar, Bölge Müdürlüklerinin gözetim ve denetiminde, Türkiye Cumhuriyeti çalışma mevzuatı hükümlerine tabi tutulurlar.
Türkiye sınırları içindeki işyerleri için öngörülen asgari ücret ve fazla çalışma esasları, B.K.İ. veya İşletici ile Kullanıcıların işyerleri için de uygulanır.
Bölgede çalışanlar ile işverenler arasında yapılan "İş Akdi" üç nüsha olarak düzenlenir ve bir nüshası Bölge Müdürlüğüne verilir.
Bu maddenin uygulaması ile ilgili şekil ve usullere ilişkin esaslar Genel Müdürlükçe çıkarılacak tebliğ/genelgelerle düzenlenir.
Yabancılar İçin Çalışma İzni
Madde 18- Kullanıcılar, Bölgede çalıştırma ihtiyacı duydukları yabancı yönetici ve vasıflı personel için "Çalışma İzni" almak üzere, Bölge Müdürlüğüne veya Genel Müdürlüğe müracaat ederler.
Müracaat, "Çalışma İzin Belgesi" almak için hazırlanmış matbu formların ve eklerinin doldurularak imzalanması suretiyle yapılır.
Yapılan bu talep, Genel Müdürlük tarafından ilgili mercilerle de koordinasyon sağlanmak suretiyle değerlendirilir ve uygun görülenlere "Çalışma İzin Belgesi" verilir.
Kullanıcılar, yanlarında çalıştırdıkları kişilerin Bölge içindeki hareket ve davranışlarından, çalışma esnasında üçüncü şahıslara veya Bölgeye verdikleri zararlardan müteselsilen sorumludurlar.
İkamet İzni/Gece Çalışma İzni
Madde 19- Bölgede ikamet yasaktır. Ancak, güvenliğin sağlanması için Bölgenin kontrol ve korunmasıyla görevlendirilmiş olan güvenlik, gümrük muhafaza ve koruma görevlilerinin, keza yaptıkları işlerin mahiyeti gereği Bölgede ikamet zorunda bulunanlar ile Bölgede işgününü takip eden gece de çalışmak zorunda bulunanların ikamet/gece çalışma izinleri, güvenlik ve gümrük idaresine yazılı bilgi verilmek suretiyle, Bölge Müdürlüğünce verilir. Bölgede verilen ikamet/gece çalışma izinleri sınırlı olup, ancak yukarıda belirtilen görevliler için hüküm ifade eder. Bu izin hiç bir şekil ve suretle bu görevlilerin yakınlarını veya ailelerini kapsamaz.
Kullanıcılara verilen ikamet/gece çalışma izni; Faaliyet Ruhsatı, Giriş İzin Belgesi veya Görev Kartlarından birinin iptali halinde, ilgili Bölge Müdürlüğünce derhal iptal edilir.
Bölgelerde, yukarıda belirtilen nedenler dışında, ikamet izni ile ilgili düzenleme yapmaya Müsteşarlığın bağlı olduğu Bakanlık yetkilidir.
Çalışma Saatleri, Giriş ve Çıkışların Kontrolü
Madde 20- Bölgede günde 24 saat ve haftada yedi gün çalışma yapılabilir. Ancak, Bölgede yapılacak işler ile yük alıp vermek ve her türlü Gümrük işlemlerinin normal çalışma saati içinde yapılması esastır. Normal çalışma saatleri dışında veya tatil zamanlarında Gümrükle ilgili iş yapılması yazılı olarak istenildiği takdirde bu istek, Bölge Müdürlüğünce uygun görüldükten ve Gümrük İdaresince kabul edildikten ve fazla mesai ücretinin yatırılmasını müteakip işin yapılmasına izin verilir.
Bu amaçla, B.K.İ. veya İşletici, Bölgede resmi çalışma saatleri dışında da Bölge Müdürlüğünün talebiyle gerekli personeli bulundurmak zorundadırlar. Bölge Müdürlüğü, çalışma sürelerinin düzenlenmesi konusunda gerekli tedbirleri alır ve duyurur.
Bölge kapılarından giren kimselerden, gümrük muhafaza veya güvenlik görevlilerine duruma göre "Giriş İzin Belgesi", "Görev Kartı" veya "Özel İzin Belgesi"nin gösterilmesi talep edildiğinde, anılan belgelerden ilgisine göre birini gösteremeyenler Bölgeye alınmaz.
Gümrük muamelelerine tabi olmaksızın Bölgeye mal giriş ve çıkışlarını önlemek amacıyla, Bölge kapılarında araç ve kişiler, Gümrük Muhafaza görevlilerince, gerektiğinde aranabilir, Bölge Müdürlüğünün talebiyle Kullanıcıların işyerleri ve araçlarında da arama yapılabilir.
Sosyal Güvenlik ve Sosyal Yardım Esasları
Madde 21- Bölgede faaliyette bulunan Kullanıcılar ile bunların yanlarında bir iş aktine göre çalışan işçiler hakkında yabancı uyruklular da dahil olmak üzere, Türkiye Cumhuriyeti Sosyal Güvenlik Mevzuatı hükümleri uygulanır. Ancak, Türkiye ile diğer ülkeler arasında sosyal güvenlik konusunda yapılan sözleşmeler varsa, bu sözleşme hükümleri de tatbik olunur. Sosyal Güvenlik Kurumlarına yükümlülerce sigorta primleri döviz veya Türk Lirası olarak ödenebilir. Hak sahiplerine tediyeler ise bu kurumlar tarafından Türk Lirası olarak yapılır.
Bölge İçi Toplum Hizmetleri İçin Müracaat Mercii
Madde 22- Bölgede faaliyette bulunan Kullanıcılar ile bunlara yardımcı hizmetleri verenler, gerek duydukları elektrik, su, gaz, akaryakıt gibi ihtiyaçlarının karşılanması, haberleşme hizmetlerinin sağlanması, ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerinin yapılması, iş yerlerinin veya civarlarının temizlenmesi ve temizlikle ilgili aksaklıkların giderilmesi, sağlık sorunlarının çözümlenmesi, iş kazası ve hastalık hallerinde ilk yardım müdahalesi ile cankurtaran araç ve gereçlerinin temini gibi hizmetlerin ücreti mukabilinde yerine getirilmesi için, B.K.İ. veya İşletici yetkililerine müracaat ederler.
Bölge Müdürlüğü anılan hizmetlerin B.K.İ. veya İşletici veya diğer kuruluşlar tarafından iyi ve yeterli şekilde temini için gerekli denetim ve gözetimi yapar ve yazılı talimatlarıyla uyarılarda bulunur.
Defter ve Kayıtların Tutulması
Madde 23- (Mülga, 03.05.2005 tarih ve 25804 sayılı Resmi Gazete)
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
İşletici veya Bölge Kurucu ve İşleticisi
İşletici veya B.K.İ. ile İşletme veya Kuruluş ve İşletme Sözleşmeleri
Madde 24- Bölge, Bakanlar Kurulu Kararına dayanılarak kurulan bir şirket tarafından "İşletme Sözleşmesi" çerçevesinde işletilebilir ya da Bakanlar Kurulu Kararına dayanılarak kurulan bir şirketle "Kuruluş ve İşletme Sözleşmesi" imzalanarak kurulabilir ve işletilebilir.
Yukarıdaki fıkrada belirtilen hallerden; birinci durumda yapılan sözleşmeye "İşletme Sözleşmesi", yetki alan şirkete "Bölge İşleticisi"; ikinci durumda yapılan sözleşmeye "Kuruluş ve İşletme Sözleşmesi", yetki alan şirkete ise "Bölge Kurucu ve İşleticisi" -B.K.İ.- denilir.
İşletici veya B.K.İ.'nin çalışma esaslarını düzenleyen sözleşmelerde; bu şirketlerin Yönetmelikte belirtilen mali ve idari yükümlülükleriyle birlikte, yönetim ve denetimlerine ilişkin esaslar da yer alır.
İşletici veya B.K.İ.'nin Mali, İdari ve Hizmet Yükümlülükleri
Madde 25- İşletici veya B.K.İ.'nin mali, idari ve hizmet yükümlülükleri aşağıda belirtilmiştir:
a) Serbest Bölge olarak belirlenen Hazine veya kamu kuruluşlarına ait arazinin Müsteşarlık tarafından İşleticiye İşletme Sözleşmesi imzalanmak suretiyle tahsisi halinde İşleticinin yükümlülükleri, sözleşmede belirlenir. Bölgedeki Hazineye ait binalar ile, Kullanıcılar tarafından inşa ettirilen ve bilahare "Faaliyet Ruhsatı" süresinin sona ermesiyle mülkiyeti kendiliğinden Hazineye geçen bina ve tesislerin işletilmesinin İşleticinin kullanımına bırakılması halinde, kiralamaya ilişkin özel ve genel şartların kapsamı Genel Müdürlük ile İşletici arasında yapılan işletme sözleşmesinde ayrıntılı olarak hüküm altına alınır. Bölgede bina ve tesis yapıp bilahare "Faaliyet Ruhsatı" süreleri dolan Kullanıcıların, talepte bulunmaları halinde, faaliyet ruhsatlarını da yenilemiş olmaları kaydıyla aynı bina ve tesisler, İşletici tarafından kendilerine tercihli olarak kiralanır.
b) B.K.İ.; Bölge Müdürlüğü, Güvenlik ve Gümrük birimleriyle ihtiyaç duyulan diğer birimler için inşa edeceği bina veya binalardan inşaat bedeli ve kira talep etmez. Ancak, Bölgenin Hazine arazisi veya bir kamu kuruluşuna ait arazide kurulması halinde; altyapı için gerekli giriş-çıkış kapı ve yollar, iç yollar, yeşil sahalar, Bölge Müdürlüğü, Güvenlik, Gümrük birimleriyle diğer idari bina ve tesislerin bulunduğu alanlar ve elektrik, su ve doğal gaz gibi altyapı hizmetlerinin dağıtımında kullanılan araziler için B.K.İ.'nin kira ödeme yükümlülüğü bulunmamaktadır.
c) İşletici veya B.K.İ., İşletme veya Kuruluş ve İşletme Sözleşmesiyle işletmesine bırakılan Bölge alanlarındaki altyapı tesislerinin ziya ve hasarlarından doğan bakım ve onarımı karşılamakla yükümlüdürler.
d) İşletici veya B.K.İ. Yönetmelikle belirtilen görevlerle birlikte Müsteşarlık ile arasında akdedilen İşletme veya Kuruluş ve İşletme Sözleşmesinde öngörülen diğer iş ve hizmetleri de yerine getirmekle yükümlüdür.
İşletici veya B.K.İ.'nin Yetki ve Görevleri
Madde 26- İşletici ve B.K.İ.'nin yetki ve görevleri aşağıda belirtilmiştir:
a) İşletici veya B.K.İ. olarak Müsteşarlık ile akdettiği "İşletme" veya "Kuruluş ve İşletme Sözleşmesi" hükümleri doğrultusunda Bölgeyi işletmek. Altyapının kamu tarafından yapılmayacağının sözleşmede belirtilmesi halinde, Bölgenin altyapı tesislerini inşa etmek ve parselasyon planına göre inşaat alanlarını yeterli sayıda Kullanıcıya kiralamak ve/veya satmak,
b) İşletme veya Kuruluş ve İşletme Sözleşmesinde yeralan esaslar çerçevesinde, Kullanıcıların faaliyetleriyle ilgili müracaatlarını kabul etmek ve Kullanıcılarla, iskele, arazi, depo, ambar, hangar ve antrepoların işletilmesine yönelik "Kira Sözleşmeleri" ve Kullanıcıların Bölge içinde talep edecekleri gemi, liman ve diğer hizmetlerin yapılması veya kendi sorumluluğunda yaptırılmasını temin edecek "Hizmet Sözleşmelerini" düzenlemek ve birer örneklerinin gönderildiği Bölge Müdürlüğünce üç işgünü içinde reddedilmeyen kira sözleşmelerini akdetmek, reddedilenleri müracaatçılara bildirmek ve akdedilen sözleşmelere istinaden de ücret ve kiralar ile depozitoları peşin olarak tahsil etmek,
c) Kullanıcılarla akdedilen sözleşmelerde; kiralanan parsellerde ve diğer yerlerde emniyet ve sağlık önlemlerinin alınmasına imkan veren, izin alınmaksızın herhangi bir değişiklik yapılmasını engelleyen, depo, ambar, hangar ve antrepolarda ve diğer yerlerde Bölge ile ilgili mevzuatta belirtilen veya tebliğ ya da genelgelerle duyurulan çalışma şekil ve hususlarının dışına çıkılmasını önleyen ve dolayısıyla Bölge düzeninin titizlikle korunmasını sağlayan hükümlere yer vermek,
d) Bölge Müdürlüğü, Liman, Havameydanı, Gümrük, Güvenlik teşkilatları ve diğer kamu birimlerine Kullanıcılar tarafından verilmesi gereken bilgi ve belgeleri temin etmek,
e) Elektrik, su, gaz ve akaryakıt teminine ve haberleşme hizmetlerini kesintisiz sağlamaya yönelik tedbirleri almak ve ilgili kamu ve özel kuruluşlarla bu konuda koordinasyonu sağlayarak ücretlerin tahsili ve ilgili birimlere tediyesini sağlayıcı düzenlemeler yapmak,
f) Bölgede yangın tehlikelerine karşı, Kullanıcıların kiraladığı tüm tesis ve binaların sigortasını yaptırtmak, yangın önleme ve su boşaltma ekipmanları ile yeterli ölçüde itfaiye araç ve gereçlerinin hazır bulundurulması, genel güvenlik önlemlerinin aldırılması, iş ve diğer kazalarda yaralanma veya ani hastalanma hallerinde gerekecek ilk müdahale, yardım ve cankurtaran teşkilatının kurulması hususlarında yerel kamu kuruluşlarıyla gerekli koordinasyonu sağlamak,
g) Bölgenin alt ve üstyapılarına zarar verenleri tespit etmek ve bu zararları tazmin ettirmek,
h) Bölge içinde ihtiyaç duyulan ulaşım ve taşıma taleplerini karşılamak, planlanan park ve yeşil alanları oluşturmak, bakım ve korunmalarını sağlamak, umumun ihtiyaçlarına cevap verecek lokanta, kafeterya, büfe ve benzeri yerleri organize etmek, işletmek veya işlettirmek ve sahanın tüm temizlik ve genel sağlık konularını çözümlemek.
Kullanıcılar ile İlişkiler
Madde 27-(Değişik,17.08.2002 tarih ve 24849 sayılı Resmi Gazete)
Kullanıcılar, Bölgedeki faaliyetleri dolayısıyla yapılmasını istedikleri işlerle ilgili olarak "Serbest Bölge İşlem Formu"nu doldurarak Bölge Müdürlüğü'ne vermek ve Özel Hesaba ödenmesi gereken ücreti bölge gelirlerinin toplanması amacıyla açılmış olan özel hesabın bulunduğu bankalara ödeyip, aldıkları iki makbuz kopyasından birini Bölge Müdürlüğüne verilen "Serbest Bölge İşlem Formu" nüshasına ekleyerek İşletici veya B.K.İ. yetkililerine teslim etmek suretiyle, müracaatlarını yaparlar. Özel Hesab'a ödeme olmadığı hallerde "Serbest Bölge İşlem Formu"nun kalan nüshalarının Bölge Müdürlüğünden alınıp, İşletici veya B.K.İ. yetkililerine verilmesiyle müracaat işlemi tamamlanır.
"Serbest Bölge İşlem Formu", Kullanıcı ile İşletici veya B.K.İ. arasındaki iş ilişkisini belirtilen, hizmet sözleşmesi niteliğine haiz olup, İşletici veya B.K.İ. yetkililerince bu formun imzalanarak bir nüshasının Kullanıcıya verilmesiyle sözleşme akdedilmiş olur.
Kullanıcılar, Bölgeye gelen ve giden veya Bölgede bulunan mallar için ihtiyaç duydukları yükleme, boşaltma, taşıma, istifleme ve diğer hizmetlerini ücreti karşılığında İşleticiye veya B.K.İ.'ne yaptırırlar. Kullanıcıların Bölgedeki faaliyetleri nedeniyle ihtiyaç duydukları araç, gereç ve ekipmanları İşletici veya B.K.İ. sağlayamadığı takdirde Kullanıcılar, Bölge Müdürlüğünün izni ve İşletici veya B.K.İ.'nin koordinasyonu dahilinde, aynı Bölgede faaliyette bulunan diğer Kullanıcılardan da temin edebilirler. İşletici veya B.K.İ. bu hizmetlerden dolayı Kullanıcıya bizzat yaptığı koordinasyon hizmeti karşılığında koordinasyon ücreti dışında başka ücret talep edemez.
Kullanıcının "Serbest Bölge İşlem Formu", kamu veya özel bir kuruluş tarafından yerine getirilmesi gereken bir hizmet talebini kapsıyorsa, özel kuruluş tarafından yerine getirilecek işler için Bölge Müdürlüğünden ön izin alınmak kaydıyla, hizmet ücretinin İşletici veya B.K.İ. veznesine ödenmesi ve alınan iki makbuz kopyasından birinin Bölge Müdürlüğünden getirilen "Serbest Bölge İşlem Formu" nüshasına eklenmek üzere, İşletici veya B.K.İ. yetkilisine verilir.
İşletici veya B.K.İ. tarafından yürütülen hizmetlere ilişkin tarifeler ve esaslar Genel Müdürlük tarafından belirlenir.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Gümrük ve Vergi Muafiyeti ile Teşvikler
Gümrük Muafiyeti
Madde 28-(Mülga, 03.05.2005 tarih ve 25804 sayılı Resmi Gazete)
Vergi ve Diğer Teşvikler
Madde 29- (Mülga, 03.05.2005 tarih ve 25804 sayılı Resmi Gazete)
ÜÇÜNCÜ KISIM
Bölgedeki Mallar, Kira Ve Hizmet Sözleşmeleri Ve Tarifeler
BİRİNCİ BÖLÜM
İhraç ve İthal Olunan Mallar ve Transit Mal Taşımacılığı
İhraç Edilen Mallar
Madde 30- Türkiye'den Bölgeye sevkedilen mallar, dışticaret rejimine tabi tutulur ve bu rejime göre ihraç edilmiş sayılır. Bölge ile diğer ülkeler ve Serbest Bölgeler arasında dışticaret rejimi uygulanmaz. Bölgeden yurtdışına mal gönderilmesi ve hizmet verilmesi serbesttir.
Dışticaret rejiminde öngörülen süre içinde, Türkiye'den Bölgeye ihraç edilip tekrar Türkiye'ye geri getirilen mallardan 41'inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendinin 2 no’lu alt bendinde belirtilen ücret alınır.
Bir parti olarak toplam fatura bedeli 500 A.B.D. Dolarının altında kalmak üzere Bölge Müdürlüğü veya Bölge Müdürlüğü onayı ile İşletici veya B.K.İ. ya da Kullanıcı tarafından Bölgeye getirilen Türkiye mahreçli mallar, isteğe bağlı olarak ihracat işlemine tabi tutulmayabilir.
Bölgeden çıkartılan mallar için;
- "Menşe Şahadetnamesi", Gümrük Kanunu ve buna bağlı Gümrük Yönetmeliğinin ilgili;
- "A.TR. Dolaşım Belgeleri", 10.01.1979 tarih ve 16515 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "AET Dolaşım Belgeleri Yönetmeliği";
- "EUR.1 Sertifikası", 22.05.1992 tarih ve 21235 Mükerrer sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "EUR.1 Dolaşım Sertifikaları Yönetmeliği"; hükümlerine göre, Ticaret ve Sanayi Odalarına üyelik şartı aranmaksızın, Bölge Müdürlüğünün yazısına istinaden mahalli Odalarca verilir.
Serbest Bölge Gümrük İdareleri, vize edilmek üzere ibraz olunan "A.TR Dolaşım Belgeleri" ve "EUR.1 Sertifikası"nın doğruluğunun kontrolünü ve sözkonusu Belge ve Sertifikada kayıtlı eşyanın muayenesini yaparak vize eder.
Serbest Bölgelerdeki malların menşei ve bu mallar için A.TR Dolaşım Belgeleri ve EUR.1 Sertifikası düzenlenmesiyle ilgili olarak;
Serbest Bölgeler, Gümrük Kanunu'nun 15'nci maddesi uyarınca, Türkiye siyasi sınırları içinde yer almakla beraber, vergi ödeme mükellefiyeti açısından gümrük hattı dışındadır. Bölgelerde üretilen mallar, Gümrük Kanunu'nda belirtilen menşe kriterleri; Türkiye'de elde edilen Türkiye menşeli ürünler -tümüyle üretilme kriteri- veya tümüyle Türkiye'de elde edilmemiş yabancı menşeli veya menşei belirsiz girdiler ihtiva eden eşyanın, Türkiye'de gördüğü değişiklik ve işlem dolayısıyla Türkiye menşeli sayılması -Esaslı değişim kriteri- çerçevesinde, "Türkiye Menşeli" hüviyetine haizdir.
Türkiye ile Avrupa Ekonomik Topluluğu arasında bir Ortaklık yaratan Ankara Anlaşması'nın 4'ncü maddesinde belirtilen "Geçiş Dönemi"nin gerçekleşme şartları, usülleri, sıra ve sürelerini belirleyen Katma Protokol'ün 2'nci maddesi kapsamında, Türkiye veya Topluluk’da ithal işlemleri tamamlanmış, gerekli gümrük vergisi ve eş etkili vergi veya resimleri tahsil edilmiş ve bu vergi ve resimleri tam veya kısmi bir iadeden yararlanmamış olan üçüncü ülkeler çıkışlı serbest dolaşım durumunda sayılan malların, Bölgede ham, yarı mamül veya mamül halde bulunmaları dolayısıyla veya bunların Bölgede üretilen bir malın bünyesine girmesiyle üretilerek millileşen eşya için, eşyanın tarife pozisyonunda meydana gelen değişikliğe bakılmaksızın, düzenlenen A.TR Dolaşım Belgeleri, Serbest Bölge Gümrük İdareleri'nce vize edilir.
Katma Protokol'ün 3'üncü maddesinde belirtildiği şekilde, Türkiye veya Topluluk'da elde edilen ve imaline Türkiye veya Topluluk'da serbest dolaşım durumunda bulunmayan üçüncü ülkeler çıkışlı maddeler giren mallar için A.TR. Dolaşım Belgeleri düzenlenmesi, imallerine giren üçüncü ülkeler maddeleri için Ortak Gümrük Tarifesi'nde öngörülen "Fark Giderici Vergi"nin 2/72 ve 3/72 sayılı Ortaklık Konseyi Kararları hükümlerine göre ihracatçı ülke Türkiye'de, Serbest Bölge Gümrük İdaresi'nce tahsil edilmesiyle mümkündür. Söz konusu mallar için düzenlenen A.TR Dolaşım Belgeleri, Serbest Bölge Gümrük İdareleri'nce vize edilir.
Türkiye ile EFTA Devletleri Arasında Akdedilen Anlaşma'ya Ek Protokol B'de yer alan hükümlerin Türkiye'deki Serbest Bölgelerde yerine getirilmesi ile Türkiye menşei kazanan ürünler için Menşe Şahadetnamesi ve EUR.1 Sertifikası düzenlenir ve bu sertifika Serbest Bölge Gümrük İdaresi'nce vize edilir.
(*) Bu Yönetmelikte Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı'na verilen görevler 4059 Sayılı Kanun ile Dış Ticaret Müsteşarlığı'na devredilmiştir
İthal Edilen Mallar ve Transit/Aktarma Mal Taşımacılığı
Madde 31- Bölgeden, Türkiye'ye sevkedilen mallar dışticaret rejimine tabi tutulur ve bu rejime göre ithal edilmiş sayılır. Bölge ile diğer ülkeler ve Serbest Bölgeler arasında dışticaret rejimi uygulanmaz.
Transit/Aktarma taşımaya tabi malların Bölgeye giriş ve çıkışı Bölge Müdürlüğünün izniyle yapılır.
Yabancı bir memleketten başka bir yabancı memlekete veya Türkiye'den yabancı bir memlekete gitmek ya da yabancı bir memleketten Türkiye'ye gelmek üzere Bölgeden geçen/geçirilen eşya, Bölgede "Transit" halinde sayılır. Transit olarak geçen/geçirilen eşyanın, Serbest Bölgede aktarma edilmesi, karaya çıkarılması veya bir süre kalması transit halini değiştirmez.
Yabancı bir ülkeden deniz, hava, demiryolu ve karayoluyla Serbest Bölge limanına getirilen eşyanın, deniz yoluyla yabancı bir limana veya diğer bir Serbest Bölge limanına sevki "Aktarma" sayılır.
İKİNCİ BÖLÜM
Bölgeye Mal Giriş ve Çıkışı
Bölgeye Getirilmesi Yasak Olan veya Özel Düzenek/Yapı Gerektiren Mallar
Madde 32 ( Değişik; 27.03.2001 tarih ve 24355 sayılı Resmi Gazete)-Ateşli silahlar ve bunların mühimmatının, radyoaktif maddelerin, tehlikeli ve zehirli atıkların bölgelere getirilmesi yasaktır.
Parlayıcı, patlayıcı, yanıcı, yanmayı artırıcı veya birarada bulunduğu mallar için tehlikeli olan maddeler özel düzenek veya yapıların bulunması şartıyla bölgelere getirilebilir.
Uyuşturucu maddeler, psikotrop maddeler ve bunlarla ilgili kimyasal maddeler ile bunların müstahzarlarının serbest bölgelere giriş ve çıkışı Sağlık Bakanlığının uyguladığı ulusal ve uluslararası mevzuat hükümlerine tabidir.
Malların Bölgeye Girişi ve Çıkışı
Madde 33- Malların Bölgeye girişi ve çıkışı ile ilgili usül ve esaslar Genel Müdürlükçe çıkarılacak genelge/tebliğlerle düzenlenir.
Bölge ile Diğer Varış Yerleri Arası Mal Akımı
Madde 34- Serbest Bölge adresli olduğu halde herhangi bir nedenle Bölgeye dahil olmayan bir yere boşaltılan mallar veya Bölgeye ait olmayan bir varış yerine adres edilmiş, fakat Bölgeye dahil bir yere boşaltılan mallar, adres edildikleri varış yerlerine Gümrük İdaresinin gözetim ve denetimi altında en seri şekilde gönderilir. Ancak Bölge adres verilerek gönderilen mallar en kısa zamanda Serbest Bölgeye intikal ettirilir. Ancak, serbest bölge adresli malların Bölgeye gelip, yer olmaması nedeniyle Gümrük antreposuna veya bir başka yere depolanması halinde, geçici kabulle yurtiçine satıldığında veya sair şekilde yurtiçine sokulduğunda ya da yurtdışına gönderildiğinde bu mallar serbest bölge hükümlerine tabi olur. Bölge depolarının yeterli olmasıyla bu uygulamaya son verilir.
Bölge içerisindeki eşyanın yükleme, boşaltma, nakletme, ve sair işlemleri için gerekli ekipman, araç ve gereçlerin geçici olarak Bölgeye sokulmasına, Bölge Müdürlüğünün yazılı talebi doğrultusunda, Gümrük Muhafaza Müdürlüğünce tutulan "Giriş-Çıkış Defteri"ne kaydı suretiyle Gümrük İdaresince izin verilir.
Serbest Bölge adresli veya çıkışlı olup, deniz yoluyla gelen veya giden eşyanın, Bölgenin denize rıhtımı olmaması veya limanı olmasına rağmen yakın bir limandan getirilmesi veya götürülmesi durumunda Bölge ile olan bağlantısı, Serbest Bölge Gümrük Müdürlüğünce tescilli ve Bölge Müdürlüğünce tanzim ve tescilli "Serbest Bölge İşlem Formu"na istinaden ve "Transit Beyannamesi" düzenlenmesine gerek kalmadan, Gümrük İdaresince görevlendirilecek memurun refakatinde gemiden doğrudan Bölgeye alınmasıyla veya Bölgeden gemiye götürülmesiyle sağlanır. Geminin bulunduğu yer ile Bölge arasındaki koridor, Serbest Bölge olarak addedilir. Bir Serbest Bölgenin fiziki olarak ayrılmış olan kısımları arasındaki mal sevkiyatı gümrük gözetiminde yapılır.
Havaalanları içi veya sınırındaki serbest bölgelere havayoluyla gelen-giden tehlikeli maddelerin özel kaplar içerisinde getirilerek apronda bekletilmeksizin hazır bulundurulacak araçlar ile Serbest Bölge hava aracına aktarılması için B.K.İ. veya İşletici, Havaalanı ve Gümrük İdareleri ile gerekli koordinasyonu sağlar.
Malların Satılması veya Devri
Madde 35- Kullanıcılar, Bölgeden yurtdışına veya Türkiye'ye toptan satış yaparlar. Kullanıcılar ve Bölgede depo kiralayan firmalar, Bölge Müdürlüğüne yazılı olarak bildirmek kaydıyla, aynı Bölgedeki diğer Kullanıcılara toptan satış yapabilir veya mallarını toptan devredebilirler.
Fıkra 2 (Mülga; 20.07.1995 tarih ve 22349 sayılı Resmi Gazete)
Bölgedeki Mallardan Sorumluluk
Madde 36- Bölgede faaliyette bulunan Kullanıcılar, mallarındaki kayıp ya da sayı, çeşit ve ağırlık bakımından meydana gelen noksanlık ile mal kalitesindeki değişikliklerden dolayı Bölge Müdürlüğüne karşı sorumludurlar. Kullanıcılar, malların tabiatından ileri gelen bir kayıp ve noksanlığın varlığını veya mücbir sebepten dolayı bu farklılığın doğduğunu kanıtlamaları halinde bu sorumluluk ortadan kalkar.
Bölgedeki mallarda; normal işlemler, tabii aşınma, fire veya benzeri nedenler dışında, bir eksikliğin veya sebebi açıklanamayan bir fazlalığın tesbit edilmesi halinde, ilgili Kullanıcı, İşletici veya B.K.İ. bu durumu Bölge Müdürlüğüne yazılı olarak bildirir ve gerekli yükümlülükleri yerine getirir.
İmha Edilmesi Gerekli Olan Mallar ve Atıklar
Madde 37- (Değişik,29.06.2003 tarih ve 25153 sayılı Resmi Gazete)
Kullanım süresinin dolması, eskime, bozulma, çürüme vb. nedenlerle bölge dışına çıkarılması gerektiği veya diğer kullanıcıların mallarına zarar verici olduğu ya da sağlık kurallarıyla bağdaşmadığı Bölge Müdürlüğü’nce tespit edilen malların bölgede veya bölge dışında imhasına Bölge Müdürlüğü başkanlığında, Gümrük ve Gümrük Muhafaza Müdürlükleri, Çevre Bakanlığı ile İşletici veya B.K.İ. yetkilileri ve gerektiğinde Bölge Müdürlüğünce tayin edilecek ve mallar üzerinde ihtisası olan bir eksperin de bulunduğu komisyon tarafından karar verilir.
Komisyon tarafından imhasına karar verilen bu malların imhası Bölge Müdürlüğünce kullanıcıdan yazılı olarak talep edilir. Bu talebin, tebliğ edildiği tarihten itibaren 24 saat içinde yerine getirilmeye başlanılması esastır.
Malların imha işlemine kullanıcı tarafından başlanılmaması halinde, imha işlemi İşletici veya B.K.İ. tarafından yürütülür. Yapılan tüm masraflar için kullanıcıya rüc’u edilir, yapılan masrafların kullanıcı tarafından ödenmemesi halinde Yönetmeliğin 14/a maddesine göre kullanıcının ticari işlemleri durdurulur.
Bölge içerisinde imha yeri bulunmaması durumunda bu mallar imha edilmek üzere İşletici veya B.K.İ.nce, veya kullanıcı tarafından Gümrük İdaresi görevlilerinin gözetimi altında ayniyat kontrolü yapılmak suretiyle bölge dışındaki temizlik hizmetiyle ilgili kamu görevlilerine veya bu işi yapan özel kişilere imha edilmek üzere teslim edilir. İmha edilen mallar kullanıcının envanter kayıtlarından silinir.
Bölgedeki faaliyetler sonucu ortaya çıkan atıkların bölge dışına çıkarılmasına, Bölge Müdürlüğü’nün başkanlığında Gümrük ve Gümrük Muhafaza Müdürlükleri, Çevre Bakanlığı, İşletici veya B.K.İ. temsilcilerinden oluşturulan bir komisyon tarafından karar verilir. Bölgeden çıkarılmaları uygun görülen atıklar (kap, ambalaj maddeleri, hurdalar, çöpler, evsel nitelikli atıklar v.b.) İşletici veya B.K.İ. yetkililerince, Gümrük İdaresi görevlilerinin gözetimi altında bölge dışındaki temizlik hizmetleriyle görevli kamu görevlilerine veya bu işi yapan özel kişilere teslim edilir. Şayet bu yetkililerce, atıkların bölgeden uzaklaştırılması için bir ücret talep edilirse, bu ücretler ilgili kullanıcılar tarafından ödenir. Söz konusu maddelerin imhasının gerekli olması halinde yukarıdaki fıkralarda belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde imha işlemi gerçekleştirilir.
Tehlikeli atıklar ise Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği’ndeki hükümlere göre tasfiyeye tabi tutulur.
Terk Edilmiş ve Dağınık Mallar
Madde 38- Bölgede, hiç bir Kullanıcıya ait olmayan parsellere bırakılmış veya terk edilmiş mallar, Bölge Müdürlüğünün gözetim ve denetimi altında İşletici veya B.K.İ. tarafından toplatılarak, bu konuda tutulacak kayıt defterine işlenir ve Yönetmeliğin 52'nci maddesine göre tasfiye edilir.
Yükleme, boşaltma, taşıma ve sair işlemler esnasında ambalajlarından dağılmış, dökülmüş ve tekrar ambalajlanmasından sonra arta kalan sahibi belli dağınık mallar, İşletici veya B.K.İ. tarafından, toplama, süpürme ve tekrar ambalajlama masrafları Kullanıcı tarafından ödendiği takdirde, sahiplerine teslim edilir. Aksi halde terk edilmiş mal işlemine tabi tutulur.
Hasarlı Mallar
Madde 39- Gerek Bölgeye sokulurken veya Bölgeden çıkartılırken ve gerekse Bölge içinde işleme tabi tutulurken, hasarlı ambalajda bulunduğu veya kurcalanmış olduğu tesbit edilen şüpheli mallar için Bölge Müdürlüğünce, İşletici veya B.K.İ.'nin yükleme boşaltma işlerini yapan kişi veya kuruluş yetkilileri ile gemi kaptanı, acenta ve nakliyecinin veya temsilcilerinin bulunduğu üç kişilik bir komisyon oluşturularak, mallar sınıflandırılır, sayılır veya tartılır ve tekrar ambalajlanır. Bu komisyona, malların nakliye sigortasını yapan sigortacı veya temsilcisi de katılabilir. Durum, bir tutanakla tesbit edilerek, Bölge Müdürlüğüne bildirilir. Tutanakta, mallarda tesbit edilen fazlalık veya eksiklikler belirlenir. Eksiklik veya fazlalık durumunda, duruma göre gemi kaptanı, acenta, nakliyeci veya kullanıcı, Yönetmeliğin 36'ncı maddesi hükümleri gereğince sorumlu tutulur. Sahipsiz mallar, terk edilmiş mallar olarak addedilir ve 38'nci madde hükmüne göre işleme tabi tutulurlar.
DÖRDÜNCÜ KISIM
Özel Hesap Ve Özel Ödenek, Serbest Bölge Gelirleri, Kira Sözleşmeleri
Birinci Bölüm
Özel Hesap
Madde 40–(Değişik,17.08.2002 tarih ve 24849 sayılı Resmi Gazete) -Özel hesap gelirleri için Müsteşarlık tarafından Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası nezdinde, Türk Lirası, ABD Doları veya diğer dövizler cinsinden Genel Müdürlük ve her Bölge Müdürlüğü adına ana hesaplar açtırılır. Ayrıca, Genel Müdürlükçe merkezdeki, bölge müdürlüklerince bölgelerdeki kamu bankaları öncelikli olmak üzere bankalarda, bölgede banka bulunmaması halinde bölgeye en yakın mahalde bulunan bankalarda Türk Lirası, ABD Doları veya diğer dövizler cinsinden her gelir kalemi için özel hesaba ait tali ve gerektiği takdirde geçici hesaplar açtırılır.
Bölgelerdeki ilgili banka şubelerince yapılan tahsilattan, işletici veya B.K.İ.’lere sözleşmeler gereği günlük olarak yapılan gelir payı aktarmalarından sonra bakiye tutarlar 5 iş günü içerisinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası nezdindeki hesaplara aktarılır. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası hesaplarında toplanan tutarlardan, Genel Müdürlük talimatına istinaden faaliyet ruhsatı müracaat ücretlerinden ve kiralardan yapılan iadeler düşüldükten ve fazla alındığı tespit edilen özel hesap gelirleri iade edildikten sonra kalan tutar, talimata gerek kalmaksızın Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca hafta sonları itibariyle Müsteşarlık merkez ödemelerini yapan merkez saymanlığı hesabına, döviz cinsi gelirler için bankanın döviz alış kuru esas alınarak yapılacak dönüştürme işlemi sonucunda Türk Lirası olarak yatırılır. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca aylık olarak hazırlanan özel hesap vaziyet cetvelleri Müsteşarlığa gönderilir.
(Değişik, 03.05.2005 tarih ve 25804 sayılı Resmi Gazete) Merkez saymanlık hesabına yatırılan meblağın tamamı bütçeye gelir kaydedilir.
Serbest Bölge Gelirleri ve Tahsilat Yapılmayacak Haller
Madde 41-(Değişik,17.08.2002 tarih ve 24849 sayılı Resmi Gazete)
Özel hesabın gelirleri aşağıdaki kalemlerden oluşur:
a) Ruhsatlar ve izin belgeleri karşılığı tahsil edilecek, 11’inci maddeye istinaden belirlenen ücretler:
1) Faaliyet ruhsatı almak için Genel Müdürlüğe yapılacak müracaatlarda alınacak faaliyet ruhsatı müracaat ücretleri,
2) Faaliyet ruhsatının kaybedilmesi, yıpranması ve diğer nedenlerle yeniden düzenlenmesi halinde alınacak ücretler,
3) Açık alan kullanma ruhsatı almak için Bölge Müdürlüğüne yapılacak müracaatlarda alınacak ücretler,
4) Depo kullanma belgesi almak için Bölge Müdürlüğüne yapılacak müracaatlarda alınacak ücretler,
5) Giriş izin belgesinin düzenlenmesi karşılığında alınacak ücretler ile bu belgenin ve özel izin belgesinin kaybedilmesi nedeniyle yeniden düzenlenmesi durumunda alınacak ücretler,
peşin olarak özel hesaba yatırılır.
b) Bölgelere giren ve çıkan mallar üzerinden tahsil edilecek binde 5 ücretler:
1) Yurtdışından bölgeye getirilen malların CIF değeri üzerinden binde 5 oranında alınacak ücretler,
2) Bölgeden Türkiye’ye çıkarılan malların CIF değerleri üzerinden binde 5 oranında alınacak ücretler,
3) Kullanıcının kendisine ait olmayan, bakım, onarım veya tamir maksadıyla bölgeye geçici olarak getirilen malların bölge içinde gördüğü hizmet dolayısıyla yaratılan katma değeri üzerinden alınacak binde 5 oranındaki ücretler,
4) Kullanıcının kendisine ait olmayan, fason imalat amacıyla bölgeye geçici olarak getirdiği malların bölgede işçilik gördükten veya daha ileri derecede işçilik görmek üzere Türkiye’ye çıkarılıp geri getirildikten sonra bölgeden nihai çıkışında bölgede ve Türkiye’de yaratılan katma değer üzerinden binde 5 oranında alınacak ücretler,
5) Kullanıcının kendisine ait olmayan, bakım, onarım veya tamir maksadıyla bölgeye yurtdışından geçici olarak getirilen mallar ile bölgedeki bina, tesis ve demirbaşların bakım, onarım veya tamirinde kullanılmak üzere yurt dışından geçici olarak getirilen araç, gereç ve ekipmanların, 58’inci maddede belirtilen süre içerisinde bölge dışına çıkarılmaması halinde bu malların CIF değeri üzerinden binde 5 oranında alınacak ücretler,
6) Bakım ve onarım amacıyla bölgeden Türkiye’ye çıkarılan kullanıcılara ait demirbaş ve yatırım mallarının 12 ay içinde bölgeye getirilmemesi halinde çözülen, 58’inci maddenin 2’nci fıkrasında belirtilen ve söz konusu malların defter ve belgelerde kayıtlı değerleri üzerinden binde 5 oranında alınacak teminatlar,
7) Sergilenmek, fuarlarda teşhir edilmek veya işlem görmek üzere bölgeden Türkiye’ye geçici olarak gönderilen, Türkiye’den satın alınarak bölgeye getirilen ancak, sipariş ve evsafına uygun olmadığı için değiştirilmek veya işlem görmek üzere bölgeden Türkiye’ye çıkarılan malların 12 ay içerisinde bölgeye getirilmemesi halinde çözülen, 58’inci maddenin 2’nci fıkrasında belirtilen ve söz konusu malların CIF değerleri üzerinden binde 5 oranında alınacak teminatlar,
peşin olarak özel hesaba yatırılır.
c) Serbest bölgeyi işleten gerçek veya tüzel kişilerle yapılacak sözleşmeler uyarınca tahsil edilecek ücretler:
1) İşleticilerin yıllık net karları üzerinden alınan sözleşmede belirtilen orandaki kar payları yıl sonu döviz alış kurundan hesaplanarak ABD Doları cinsinden ait olunan dönemi takip eden yılın 5’inci ayının son iş günü mesai bitimine kadar,
2) İşletici ve B.K.İ.’lerin, bölgenin işletilmesi veya kurulup işletilmesi ile ilgili faaliyetleri sonucu tahakkuk eden net aylık gelirleri üzerinden yüzde 4 oranında alınacak ücretler takip eden ayın 20’nci günü mesai bitimine kadar,
3) Hazine arazisi üzerinde kurulu serbest bölgelerde faaliyet ruhsatı verilmesi uygun görülen gerçek veya tüzel kişilere açık alanların kiraya verilmesi halinde, kira bedelleri 8’inci madde kapsamında yapılan kira sözleşmesinde öngörülen sürelerde işletici veya B.K.İ. tarafından tahsil edilir. Tahsil edilen kira bedellerinin işletici tarafından yüzde 90'ı, B.K.İ. tarafından yüzde 63'ü işletme veya kuruluş ve işletme sözleşmelerinde belirtilen süreler içerisinde,
4) Hazineye ait bina ve tesisler ile faaliyet ruhsatının iptali veya süresinin sona ermesiyle Hazineye intikal eden bina ve tesislerin işletici veya B.K.İ.’ce kiraya verilmesi halinde tahsil edilen kira bedellerinin işletici veya B.K.İ. tarafından yüzde 90'ı işletme veya kuruluş ve işletme sözleşmelerinde belirtilen süreler içerisinde,
5) Özel mülkiyete ait arazi üzerinde kurulu serbest bölgelerde B.K.İ.’nin kiraya verdiği arazi ve işyerlerinin tahakkuk eden kira gelirlerinden yüzde 4 aylık gelir payı ve sattığı arazi ve işyerlerinden elde ettiği net gelirlerden yüzde 4 aylık gelir payı takip eden ayın 20’nci günü mesai bitimine kadar,
6) İşletici, B.K.İ. ve kullanıcıların Yönetmelik hükümlerine, işletme veya kuruluş ve işletme sözleşmelerine aykırı olarak taahhütlerini zamanında veya hiç yerine getirmemeleri halinde tahsil edilecek cezai şart, masraf ve faizler tahsili müteakiben,
özel hesaba yatırılır.
d) Kanunun 7’nci maddesinin (d) bendinde belirtilen diğer gelirler:
1) Kullanıcıların hizmet faaliyetleri sonucunda düzenledikleri faturada belirtilen tutar üzerinden binde 5 oranında alınacak ücretler peşin olarak,
2) Bankaların ve sigorta kuruluşlarının faaliyetleri nedeniyle elde ettikleri gelirlerinden –yapmış oldukları bütün muameleler nedeniyle kendi lehlerine nakden veya hesaben tahakkuk eden paralardan– binde 5 oranında alınacak paylar üçer aylık dönemler itibariyle Ocak, Nisan, Temmuz ve Ekim aylarının 20’nci günü mesai bitimine kadar,
3) Bölge Müdürlüğü tarafından kullanıcılara kiralanan arazi ve binalardan elde edilecek kira bedelinin tamamı,
4) Herhangi bir nedenle Hazineye intikal eden menkullerin satışından, gayrimenkullerin kullanım hakkının süreli olarak devrinden elde edilecek gelirler,
5) Genel Müdürlük veya Bölge Müdürlüklerince bastırılan ve satış yoluyla dağıtımına karar verilen her nevi basılı kağıt veya yayınların bedeli,
6) Satın alma ve satışlar nedeniyle yapılan sözleşmelerde belirtilen cezai şart, masraf ve faizler,
7) Faaliyet ruhsatı almak için Genel Müdürlüğe yapılan müracaatlarda, Genel Müdürlüğün uygun görüş yazısından sonra 30 gün içerisinde faaliyet ruhsatı almaktan vazgeçilmesi halinde alınacak ücret,
özel hesaba yatırılır.
Bölge Müdürlüklerince hiçbir suretle kasaya gelir tahsil edilemez. Tüm gelir tahsilatları bankalar nezdinde açılan hesaplar aracılığı ile yapılır.
Aşağıdaki hallerde özel hesaba tahsilat yapılmaz:
1) Türkiye’den bölgeye getirilen mallardan, bölgeden yurtdışına çıkarılan mallardan, bölge içi satışlardan, imha veya tasfiye edilmek üzere bölgeden çıkarılan ve tahlil ve numune amacıyla bedelsiz olarak getirilen veya götürülen mallardan, yatırım ve tesis safhasında kullanılmak üzere getirilen mallardan, tevsi ve kapasite artırmak amacıyla getirilen mallardan binde 5 ücret alınmaz.
Kullanıcının kendisine ait olmayan bakım ve onarım maksadıyla bölgeye geçici olarak getirilen mallardan, bölgedeki bina, tesis ve demirbaşların bakım, onarım veya tamirinde kullanılmak üzere bölgelere geçici olarak getirilen araç, gereç ve ekipmandan ve fason üretim amacıyla getirilen mallardan, bu maddenin (b) bendinin 3’üncü ve 4’üncü alt bendleri saklı kalmak kaydıyla, binde 5 ücret alınmaz.
Kapalı alan inşaatının tamamlanması, ek yatırım yapılması, üretim konusunda faaliyet ruhsatı sahibi kullanıcıların üretimde kullanacakları yatırım mallarının girişi, makine ve teçhizatın yenilenmesine ilişkin mal girişleri veya kapasite artırımına yönelik yeni makine, teçhizat ve ofis makineleri girişi yatırım ve tesis safhasında yapılan mal girişi olarak kabul edilir. Yatırım ve tesis kapsamında mal girişlerine ilişkin denetim Bölge Müdürlüğünce yapılır.
2) İşletici veya B.K.İ. ayrı faaliyet ruhsatı almak ve ayrı muhasebe kayıtları tutmak kaydıyla Hazine arazisi üzerinde yaptığı veya yaptırdığı bina ve tesisleri kiraya vermek veya bölgede yapılması öngörülen faaliyet konularında faaliyet gösteren kuruluşlara ortak olmak suretiyle elde ettikleri gelirlerden özel hesaba herhangi bir pay ödemez.
3) Bölgeden yurtdışına satılan bir malın herhangi bir nedenle geri gelmesi veya yurtdışından bölgeye gelen ancak evsafına uygun olmaması veya bozuk çıkması nedeniyle değiştirilmek veya tamir edilmek üzere mahreç ülkesine iade edilen eşyanın serbest bölgeye getirilmesi halinde binde 5 ücret alınmaz.
Özel Hesap Gelirlerinin İadesi
Madde 42- (Değişik,17.08.2002 tarih ve 24849 sayılı Resmi Gazete)
Aşağıdaki hallerde tahsil edilen özel hesap gelirleri iade edilir:
a) Faaliyet ruhsatı almak için yapılan müracaatlarda; Genel Müdürlükçe müracaat değerlendirildikten sonra faaliyet ruhsatı verilmesinin uygun görülmemesi veya Genel Müdürlüğün uygun görüş yazısından önce firma tarafından müracaattan vazgeçilmesi halinde yatırılmış olan ücretin tamamı,
b) Genel Müdürlüğün uygun görüş yazısından sonra 30 gün içerisinde faaliyet ruhsatı almaktan vazgeçilmesi halinde, 41’inci maddenin (d) bendinin 7 no’lu alt bendinde belirtilen ücretin özel hesaba yatırılmasını müteakip yatırılmış olan faaliyet ruhsatı ücretinin tamamı,
c) Serbest bölge kullanıcılarından peşin olarak tahsil edilen kira bedellerinden, faaliyet ruhsatı iptali nedeniyle kira sözleşmesinin fesh edilmesi sonucunda sözleşmeler gereğince iadesi gereken kira tutarları,
d) Fazla alındığı tespit edilen özel hesap gelirleri, geliri doğuran olayın başlangıç tarihinden itibaren 1 yıl içerisinde,
iade edilir.
Özel Hesap Gelirlerinin Takip ve Tahsili
Madde 43 - (Değişik, 03.05.2005 tarih ve 25804 sayılı Resmi Gazete)
Özel hesap gelirlerinin 41 inci maddede belirtilen sürelerde kullanıcı, İşletici veya Bölge Kurucu-İşleticisi tarafından ödenmediğinin veya eksik ödendiğinin tespit edilmesi halinde, aşağıdaki esaslara göre takip ve tahsil işlemi yapılır:
a) Bu Yönetmeliğin 41 inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin tamamı ile (d) bendinin (3) üncü ve (4) üncü alt bentlerinde yer alan gelirlerden ödenmeyen döviz bazındaki tutarlara, Müsteşarlık ile İşletici veya Bölge Kurucu-İşleticisi şirketler arasında akdedilen işletme sözleşmeleri ile kullanıcılarla yapılan sözleşme ve protokollerde belirtilen oranlarda gecikme zammı uygulanarak, tebligatın yapıldığı tarihten itibaren 30 gün içerisinde ana para ve gecikme zammı toplamının döviz bazında ödenmesi tebliğ edilerek ilgililerden istenir.
b) Bu Yönetmeliğin 41 inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin tamamı ile (d) bendinin (3) üncü ve (4) üncü alt bentleri dışında sayılan gelirlerden hiç ödenmeyen veya eksik ödenen döviz bazındaki tutarlar, vade tarihlerindeki T. C. Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden Türk Lirasına çevrilmek suretiyle 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun belirlediği oranlarda gecikme zammı uygulanarak, tebligatın yapıldığı tarihten itibaren 30 gün içerisinde anapara ve gecikme zammı toplamının Türk Lirası bazında ödenmesi tebliğ edilir ve ilgililerden istenir.
c) İlgililer belirtilen süre içerisinde yapılan tebligata itiraz edebilir, ancak, tebligata itiraz edilmesi takibatı durdurmaz.
d) Tebligatın yapıldığı tarihten itibaren 30 gün içerisinde yapılan itirazlar Bölge Müdürlüğünce veya Genel Müdürlükçe, itirazın yapıldığı tarihi takip eden 30 günde değerlendirilerek karara bağlanır.
e) Tebligatın yapıldığı tarihten itibaren 30 gün içerisinde ilgililer tarafından özel hesaba ödeme yapılmaması veya eksik ödeme yapılması halinde, ödenmeyen tutarların takip ve tahsili için, Bölge Müdürlüğünce serbest bölgenin bulunduğu yerdeki vergi dairesine bildirimde bulunulur.
f) Vergi dairesine yapılacak bildirimde;
1) Alacağın ödenmesi için yapılan tebligatın tarihi belirtilir.
2) İlgililerden ödenmesi istenilen alacak tutarı Türk Lirası bazında ise, bu tutarın ana para ve faizi ayrı ayrı gösterilir. Döviz bazında ödenmesi istenilen tutar ise, verilen 30 günlük sürenin bitim tarihindeki T. C. Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden Türk Lirasına çevrilmek suretiyle ana para ve faiz tutarı ayrı ayrı gösterilerek, takip ve tahsili gereken tutarlardan sadece asli nitelikteki alacaklara gecikme zammı uygulanacağı bildirilir.
3) Özel hesap gelirlerini ödemeyen gerçek kişi ise nüfus cüzdanının, tüzel kişi ise Türkiye Ticaret Sicil Gazetesinin, yabancı şahıs ise pasaportunun Bölge Müdürlüğünce onaylı fotokopisi gönderilir.
4) Vergi dairesince tahsil edilen ana para ve faiz tutarlarının tamamının T. C. Merkez Bankası nezdindeki özel hesaba aktarılması için ilgili hesap numarası belirtilir.
g) Vergi dairesince yapılan tahsilatlar özel hesabın T. C. Merkez Bankası nezdindeki hesabına tahsilatı takip eden hafta içerisinde aktarılır.
Gelir Programı
Madde 44 - (Değişik, 03.05.2005 tarih ve 25804 sayılı Resmi Gazete) Bölge Müdürlüklerince, bir sonraki yıl için hazırlanacak tahmini özel hesap gelirlerine ilişkin bilgiler en geç haziran ayı sonuna kadar Genel Müdürlüğe intikal ettirilir. Genel Müdürlüğün gelir tahminleri ile revize işlemleri yapılan Bölge Müdürlükleri tekliflerinden oluşan gelir tahminleri Müsteşarlığın bağlı olduğu Bakanın onayına sunulur. Bu gelir programının bir örneği Maliye Bakanlığına gönderilir.
Özel Ödenek Kaydedilen Tutarlardan Yapılacak Harcama Esasları
Madde 45- (Mülga, 03.05.2005 tarih ve 25804 sayılı Resmi Gazete)
İKİNCİ BÖLÜM
Kira Tarifeleri ve Kira Sözleşmeleri
Kira Tarifeleri ve Kira Sözleşmelerinde Yer Alması Gereken Özel Şartlar
Madde 46- (Değişik,17.08.2002 tarih ve 24849 sayılı Resmi Gazete) Serbest bölgelerde işletici veya B.K.İ. tarafından önerilen kira tarifelerini onaylamaya, artırmaya, azaltmaya, taksitlendirmeye veya mevcut tarifeler üzerinde değişiklik yapmaya Genel Müdürlük yetkilidir.
Kullanıcılarla İşletici veya B.K.İ. arasında akdedilen kira sözleşmelerinde aşağıdaki şartları içeren hükümler de yer alır:
a)Kira sözleşmeleri, Kullanıcıya daha önce verilen "Faaliyet Ruhsatı"nda öngörülen süreden daha uzun bir süre için akdedilemez. "Faaliyet Ruhsatı" süresinin sona ermesiyle veya "Faaliyet Ruhsatı" iptaliyle, tarafların birbirlerine feshi ihbarda bulunmaları suretiyle kira sözleşmeleri feshedilir. Bu takdirde kiradan ve kira sözleşmesinde belirtilen depozitodan işleyen süreye ait kira, keza yapılması gereken tamir ve sair giderler indirilerek, bakiye miktar Kullanıcıya iade edilir. Kullanıcının, borçlu kalması halinde kendisinden tamir veya sair giderlerin tazmini için gerekli kanuni yollara başvurulur. Kullanıcı, fesih işlemini müteakip bir ay içinde kendisine ait mal ve eşyaları beraberinde götürmediği takdirde bu mal ve eşyalar, tasfiye işlemine tabi tutulur.
b)Kiralanan parseller üzerinde Kullanıcılar tarafından yaptırılan bina, hangar, depo, ambar, fabrika gibi bilumum gayrimenkuller; menkuller hariç tutulmak suretiyle, Kullanıcının "Faaliyet Ruhsatı" süresinin sona ermesiyle birlikte Hazinenin mülkiyetine geçer.
c)"Faaliyet Ruhsatı" ve sözleşme sürelerinin hitamında 25'inci madde hükmü uyarınca işletilmesi B.K.İ.'ne bırakılan parsel ile bunun üzerindeki tesisleri, B.K.İ. aynı Kullanıcıya tekrar kiralamak isterse, yapılacak sözleşmede parsel ve bina kira birim fiyatları ayrı ayrı gözönünde tutularak kira tutarı hesaplanır ve tercihli olarak bu Kullanıcıya kiralanır.
d)Kullanıcı, kiraladığı parselde yangın ve diğer tehlikelere karşı gerekli önlemleri almak ve buradaki bina ve tesislerin yangına karşı sigortalarını yaptırmak zorundadır.
e)Kullanıcı, kiraladığı yere giren ve çıkan bütün mallardan sorumlu olup, Yönetmelik hükümlerine uymakla yükümlüdür.
BEŞİNCİ KISIM
KAMBİYO, BANKACILIK, SİGORTACILIK VE DİĞER HİZMETLER
BİRİNCİ BÖLÜM
Kambiyo, Bankacılık ve Sigortacılık Hizmetleri
Kambiyo
Madde 47-Bölgedeki faaliyetlerle ilgili olarak mal bedelleri, Fon, hizmet ve işçi ücretleri ile ikramiyeleri ve kiralara ilişkin ödemeler dövizle yapılır. Bölgede Türk Lirası ile yapılan ödemeler hakkında 16.8.1985 tarih ve 85/9801 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'nda belirtilen esaslar uygulanır.
Bölgede yatırımda bulunan Türkiye dışında yerleşik gerçek ve tüzel kişiler, sermayelerinin nakdi kısmını döviz olarak getirirler.
Türkiye'de faaliyette bulunan yabancı sermaye kuruluşları veya Türkiye dışında yerleşik gerçek ve tüzel kişiler, Bölgeye döviz olarak getirdikleri nakdi, ayni ve gayrimaddi haklarla ilgili sermayelerini ve bunlardan elde ettikleri her türlü kazanç ve iratlarını satış ve/veya tasfiye bedellerini, istediklerinde Türkiye'nin diğer kesimlerine ve yurtdışına transfer etmekte serbesttirler. Ancak bu kişiler, transfer edecekleri kıymetleri Bölge Müdürlüğüne bildirmekle ve bu kıymetlerin kendilerine aidiyetlerini tevsik etmekle yükümlüdürler.
Türkiye'de yerleşik kişilerin Bölgeye ihraç etmiş oldukları nakdi sermayenin ve yatırımlardan elde edilen her türlü kazanç ve iratların, satış ve/veya tasfiye bedellerinin Türkiye'nin diğer kesimlerine transferi serbest olup, ayni sermayenin ihracı ise Müsteşarlığın iznine tabidir. Sözkonusu nakdi ve ayni sermayenin ve yatırımlardan elde edilen her türlü kazanç ve iratların, satış ve/veya tasfiye bedellerinin yurtdışına ihracı ise serbesttir.
Bankacılık ve Sigortacılık Hizmetleri
Madde 48- Bölgede bulunan banka -kıyı bankacılığı hariç- ve sigorta şirketleri genel hükümlere göre faaliyet gösterirler.
Bölgedeki bankalar, Bölgedeki faaliyetleriyle ilgili olarak öncelikle Kullanıcılara kredi verirler.
Bölgedeki bankacılık faaliyetleriyle ilgili olarak Serbest Bölgeler mevzuatında belirtilmeyen hususlar, 25.4.1985 tarihli ve 3182 sayılı Bankalar Kanunu'nun 74'üncü madde hükmüne tabi olur. Bölgede banka kurulması ve yabancı bankaların şube açmasına ilişkin olarak 18.9.1990 gün ve 90/999 sayılı Bakanlar Kurulu Kararında belirlenen esaslar uygulanır.
İKİNCİ BÖLÜM
Yükleme ve Boşaltma Hizmetleri İle Diğer Hizmetler
Yükleme ve Boşaltma Hizmetleri
Madde 49- Bölgeye gelen malların yükleme, boşaltma ve taşıma hizmetleri, İşletici veya B.K.İ. tarafından yapılır. İşletici veya B.K.İ.'nin olmadığı Bölgelerde bu hizmetler Bölge Müdürlüğünün bilgisi dahilinde diğer özel kişi veya kuruluşlara da yaptırılabilir.
Anılan hizmetlerin özel kişi veya kuruluşa yaptırılması halinde, Bölge Müdürlüğü, İşletici veya B.K.İ. ile bu kişi veya kuruluş arasında bir sözleşme akdedilir. İşletici veya B.K.İ.'nce hazırlanan "Serbest Bölge Hizmet Tarifesi", Bölge Müdürlüğünün de görüşü alınarak Genel Müdürlükçe onaylanır. Hizmet ücretlerinin tahsiline dair usul ve esaslar, bu tarifede belirlenir.
Diğer Hizmetler
Madde 50 ( Değişik; 27.03.2001 tarih ve 24355 sayılı Resmi Gazete)
Bölgede sigortacılık, nakliye acenteliği, gümrük komisyonculuğu, yeminli mali müşavirlik, serbest muhasebeci mali müşavirlik ve eksperlik gibi çeşitli hizmet faaliyetlerinde çalışmak isteyenler, Bölge Müdürlüğünden temin edecekleri "Giriş İzin Belgesi" ile bu hizmetleri yerine getirebilirler.
ALTINCI KISIM
ÇEŞİTLİ HÜKÜMLER
İtiraz ve Şikayetler
Madde 51- Bölge ile ilgili olarak; ruhsat, izin ve hizmet ile ücretler hakkındaki itiraz ve şikayetler aşağıdaki şekilde yapılır:
a) Ruhsat ve İzin İle İlgili İtiraz ve Şikayetler;
"Faaliyet Ruhsatı", "Giriş İzin Belgesi" ve "İnşaat Ruhsatı" gibi ruhsat ve izinler hakkındaki itiraz ve şikayetler Genel Müdürlüğe yapılır.
b) Hizmet ve Ücretlerle İlgili İtiraz ve Şikayetler;
Hizmetleri veren İşletici veya B.K.İ. ile ilgili itirazlar Kullanıcılar tarafından itiraz ve şikayet konusu olaya muttali olunduğu tarihten itibaren en geç üç gün içinde ilgili Bölge Müdürlüğüne yapılır.
İnceleme konusu yapılan itiraz ve şikayetlerin gerçek ve inandırıcı olduğu kanaatine varılması üzerine, durum İşletici veya B.K.İ. yetkililerine aksettirilir ve bu husustaki cevaplara ve Müsteşarlık ile İşletici veya B.K.İ. arasında akdedilen sözleşme hükümlerine göre tekrar incelemesi yapılır. İtiraz ve şikayetin haklı bulunması halinde yapılan işlemin düzeltilmesi veya yerine getirilmeyen bir hizmet varsa, bunun yapılması İşletici veya B.K.İ.'den yazılı olarak talep edilir. İşletici veya B.K.İ. tarafından bu uyarıya uyulmaması halinde, Bölge Müdürlüğünce gerekli önlemler alınır ve durum Müsteşarlığa duyurulur.
İcra ve Tasfiye İşlemleri
Madde 52 – (Değişik,17.08.2002 tarih ve 24849 sayılı Resmi Gazete)
Serbest Bölgelerde yapılacak icra işlemleri İcra ve İflas Mevzuatına tabidir.
Faaliyet ruhsatının iptal edildiği veya süresinin sona erdiği tarihten itibaren bir ayı geçmemek üzere Bölge Müdürlüğünce verilecek süre içerisinde bölge dışına çıkarılmayan mallar ile bölgede terkedilen mallar, Bölge Müdürünün başkanlığında, Bölge Müdürlüğünden, İşletici/B.K.İ.’den ve gerektiğinde mahalli meslek kuruluşlarından birer kişinin katılımıyla oluşturulacak bir tasfiye komisyonu marifetiyle tasfiye edilir.
Tasfiye edilecek mallar Komisyon tarafından bir tutanakla tespit edilen bedel üzerinden açık artırmayla satılır. Açık artırma tarihi en az 15 gün önceden bir mahalli gazetede üç gün ara ile iki kez ilan edilir. İlk açık artırmada mallar satılmadığı takdirde Komisyonca belirlenecek tarihte yapılacak ikinci açık artırmada, teklif edilen en yüksek fiyat üzerinden satış yapılır.
Komisyonun yapmış olduğu masraflar satış bedelinden düşülür ve geriye kalan miktar Özel Hesaba gelir kaydedilir.
Bölge içinde tasfiye edilemeyen mallar, yukarıda belirtilen komisyon tarafından tutulacak bir tutanakla gümrük idaresine teslim edilir.
İhtilafların Uzlaşma Yoluyla Halli
Madde 53- Kullanıcılar ile İşletici veya B.K.İ. veya Bölgede faaliyet gösteren diğer kişi ve kuruluşlar arasındaki Toplu İş Sözleşmesi üzerinde çıkacak menfaat uyuşmazlıkları dışında kalan iş ilişkilerinden doğan ihtilafların halli için, Bölge Müdürlüğüne müracaat edilerek, ihtilaflar uzlaşma yoluyla çözümlenebilir.
İhtilafların Bölge Müdürlüğü nezdinde uzlaşma yoluyla çözümlenmesi halinde, bu durum bir tutanakla tesbit olunur ve bu tutanağın birer örneği taraflara verilir. Tutanağın bir örneği de Bölge Müdürlüğünde alıkonulur.
Süre Uzatımı
Madde 54- Yönetmelikle tayin edilmiş sürelere ilişkin hükümlerin uygulanmasında, zorlayıcı sebepler veya beklenmeyen haller dikkate alınarak, Genel Müdürlükçe tesbit edilecek esas ve usüllere göre süre değişimi yapılabilir.
Bölgeye Dahil Edilen Yerlerin Düzenlenmesi
Madde 55- Deniz ve hava limanlarında ayrılarak, Bölgeye dahil edilen yerlerin tabi olacağı genel esaslar için de Yönetmelikteki hükümler uygulanır. Ayrıca bu yerlerin özel şartlarına göre gerekli görüldüğü hallerde Müsteşarlıkça ilave esaslar belirlenir.
Bilgilendirme Hizmetleri
Madde 56 - Dış ticaret faaliyetlerinin arttırılmasına katkıda bulunmak amacıyla;
- Yabancı müteşebbislerle temasları sağlamak ve geliştirmek,
- Uluslararası istatistiki değerleri aktarmak,
- Know-how, lisans ve işbirliği önerilerine ilişkin bilgi iletmek,
- Sanayileşmiş ülkelerdeki firmalar ve bu ülkelerdeki dış ticaret politikaları hakkında bilgi aktarımı sağlamak,
gibi konularda yapılabilecek bilgilendirme hizmetleri için, başta uluslararası bilgi bankaları olmak üzere, çeşitli ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlardan sağlanan veriler, Genel Müdürlükçe Kullanıcılara iletilebilir.
İşletici veya B.K.İ.'nin Olmadığı Bölgeler
Madde 57- İşletici veya B.K.İ.'nin bulunmadığı Bölgelerde Yönetmelikle verilen görevler, Bölge Müdürlüklerince yürütülür.
Bekleme Süresi ve Teminat
Madde 58- (Değişik,17.08.2002 tarih ve 24849 sayılı Resmi Gazete) Bakım, onarım veya tamir gibi nedenlerle bölgeye geçici olarak gelen, kullanıcının kendisine ait olmayan mallar ile araç, gereç ve ekipmanlar bölgelerde 12 aydan fazla kalamaz.
Kullanıcıların defter ve belgelerinde kayıtlı demirbaş ve yatırım mallarının bakım, onarım gibi nedenlerle bölgeden Türkiye’ye geçici olarak çıkarılması sırasında bu malların defter ve belgelerde kayıtlı değerleri üzerinden binde 5 oranında teminat alınır.
Sergilenmek veya fuarlarda teşhir edilmek üzere bölgeden Türkiye’ye geçici olarak gönderilen mallar ile Türkiye’den satın alınarak bölgeye getirilen ancak, sipariş ve evsafına uygun olmadığı için değiştirilmek veya işlem görmek üzere bölgeden Türkiye’ye çıkarılan malların CIF değerleri üzerinden binde 5 oranında teminat alınır.
Teminat olarak Türk Lirası, döviz, banka teminat mektubu, devlet tahvili ve hazine bonosu kabul edilir. Türk Lirası ve döviz olarak alınan teminatlar Bölge Müdürlüklerine ait tali hesapların bulunduğu bankalarda açılan geçici teminat hesaplarında toplanır. Ancak teminat mektubu, devlet tahvili ve hazine bonosu Bölge Müdürlüğü kasalarında muhafaza edilir. Alınan teminatlar bölge dışına geçici olarak çıkarılan malların bölgeye girişinde Bölge Müdürlüğünün talimatıyla iade edilir. Teminata bağlanan malların geri gelmemesi halinde teminat çözülür ve bu tutarlar özel hesaba gelir kaydedilir.
Yürürlükten Kaldırılan Yönetmelikler
Madde 59- Daha önce çıkarılmış olan;
- 12 Ekim 1985 tarih ve 18896 numaralı Resmi Gazete'de yayımlanan Mersin Serbest Bölgesi Yönetmeliği ve Antalya Serbest Bölgesi Yönetmeliği,
- 30 Ekim 1988 tarih ve 19974 numaralı Resmi Gazete'de yayımlanan Ege Serbest Bölgesi Yönetmeliği,
- 13 Mayıs 1990 tarih ve 20517 numaralı Resmi Gazete'de yayımlanan İstanbul Atatürk Hava Limanı Serbest Bölgesi Yönetmeliği,
- 5 Eylül 1990 tarih ve 20626 numaralı Resmi Gazete'de yayımlanan Adana-Yumurtalık Serbest Bölgesi Yönetmeliği,
- 12 Şubat 1991 tarih ve 20784 numaralı resmi Gazete'de yayımlanan İstanbul-Trakya Serbest Bölgesi Yönetmeliği,
- 11 Mart 1991 tarih ve 20811 numaralı Resmi Gazete'de yayımlanan Trabzon Serbest Bölgesi Yönetmeliği,
yürürlükten kaldırılmıştır.
Geçici Hükümler
Geçici Madde 1- Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce B.K.İ. ve İşleticilerle imzalanmış olan:
- Mersin Serbest Bölgesinin MESBAŞ-Mersin Serbest Bölge İşleticisi A.Ş. tarafından 10.10.1986 tarihinden 10.10.2006 tarihine kadar işletilmesine dair,
- Antalya Serbest Bölgesinin ASBAŞ-Antalya Serbest Bölge İşleticisi A.Ş. tarafından 10.10.1986 tarihinden 10.10.2006 tarihine kadar işletilmesine dair,
- Ege Serbest Bölgesinin ESBAŞ-Ege Serbest Bölge Kurucu ve İşleticisi A.Ş. tarafından 30.10.1989 tarihinden 30.10.2019 tarihine kadar kurulup işletilmesine dair,
- Adana-Yumurtalık Serbest Bölgesinin TAYSEB-Toros Adana Yumurtalık Serbest Bölge Kurucu ve İşleticisi A.Ş. tarafından 12.12.1990 tarihinden 12.12.2020 tarihine kadar kurulup işletilmesine dair,
- Trabzon Serbest Bölgesinin TRANSBAŞ-Trabzon Serbest Bölge Kurucu ve İşleticisi A.Ş. tarafından 10.07.1991 tarihinden 10.07.2010 tarihine kadar kurulup işletilmesine dair,
Sözleşmelerde yer alan lehte hükümler, sözkonusu sözleşmelerin süresi sonuna kadar saklıdır.
Geçici Madde 2- Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce alınan "Faaliyet Ruhsatları"nda yer alan hükümler saklıdır. Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihe kadar "Faaliyet Ruhsatı" almış olan Kullanıcılar, talep ettikleri takdirde Yönetmeliğin 11'nci maddesinin 4'üncü ve 5'inci fıkralarındaki haklardan yararlandırılırlar.
Geçici Madde 3- Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihe kadar başlamış işlemlere, ilgili bulundukları Serbest Bölge Yönetmeliğindeki hükümlere göre devam edilir. Bu Yönetmeliğin lehte olan hükümleri, başlamış olan işlemlere de uygulanır.
Yürürlük
Madde 60- Bu Yönetmelik Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihte yürürlüğe girer.(*)
Yürütme
Madde 61- Bu Yönetmelik hükümlerini Dış Ticaret Müsteşarlığı'nın bağlı olduğu Devlet Bakanı yürütür.
13- Depolama Faaliyetleri (99/1 No'lu Genelge) Metni
T.C. B A Ş B A K A N L I K DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI
Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü
01 Şubat 1999
Depolama Faaliyetleri
Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği’nin 11 ve 35 inci maddelerine istinaden, kullanıcıların ve kullanıcı olmayan (faaliyet ruhsatı sahibi olmayan) kişilerin mallarını Depo İşletmeciliği konusunda faaliyet ruhsatına sahip bir kullanıcıya ait depoda depolanmasına ilişkin usul ve esaslar aşağıdaki şekilde yeniden belirlenmiştir.
Esaslar
1. Kullanıcı statüsünde (faaliyet ruhsatı sahibi) olmayan kişiler serbest bölgede depolama yapabilmek için “Depo Kullanma Belgesi” almak zorundadır. Bu kişiler depolanacak mallara ilişkin bilgilerin, ihtiyaç duyulan deponun büyüklüğünün ve talep edilen depolama süresinin de belirtildiği bir dilekçe ile Serbest Bölge Müdürlüğüne başvururlar. Başvuru dilekçesine, Serbest Bölgeleri Tesis ve Geliştirme Fonu’nun bölgede bulunan banka nezdindeki “ABD Doları Gelir Hesabı”na Depo Kullanma Belgesi ücretinin yatırıldığını gösterir dekontu eklerler.
Bu hesapta toplanan gelirler 5 işgünü içerisinde diğer Fon gelirleri ile birlikte Merkez Bankası nezdindeki “Açık Alan Ruhsat Ücretleri Hesabı”na aktarılır.
Müracaatı uygun görülenlere Depo Kullanma Belgesi verilir, uygun görülmeyenlerin yatırdıkları ücret iade edilir. Belge sahipleri depo işletmeciliği faaliyet ruhsatına sahip kullanıcı ile imzaladıkları depolama kira sözleşmesini Serbest Bölge Müdürlüğüne onaylattıktan sonra mallarını serbest bölgede depolayabilirler. Depolama kira sözleşmesinin süresi Depo Kullanma Belgesinin süresinden daha fazla olamaz.
2. (Değişik; 10.08.2001 tarih ve 2001/4 sayılı Genelge) Depo Kullanma Belgesi ücreti 2 yıla kadar aylık 100 ABD Dolar, 2-4 yıla kadar aylık 200 ABD Dolar, 4 yılı aşan süreler için ise aylık 250 ABD Dolar'dır. Depo Kullanma Belgesi Bölge Müdürlüğünce bastırılır ve üç nüsha olarak düzenlenir; onaylandıktan sonra birinci nüsha depo işleticisine, ikinci nüsha depo kiracısına verilir, son nüsha Bölge Müdürlüğünde kalır.
3. Depo Kullanma Belgesi sahibi kişiler kullanıcı statüsünde olmadığından, serbest bölge faturası, serbest bölge adresli ve antetli belge kullanamaz, kullanıcıların yararlandığı muafiyet ve teşviklerden faydalanamaz.
4. Adına Depo Kullanma Belgesi düzenlenen kişilerin Serbest Bölgeler Mevzuatı ve ilgili diğer mevzuata aykırı davrandığının Serbest Bölge Müdürlüğü veya ilgili diğer birimlerce tespiti halinde söz konusu Belge iptal edilir ve depoda bulunan mallar Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği’nin 52 nci maddesi hükmüne tabi tutulur.
5. Depo Kullanma Belgesi sahibi gerçek veya tüzel kişiler yurt içinden, yurt dışından, diğer serbest bölgelerden ve aynı bölgedeki kullanıcılardan mal satın alabilirler ve buralara mal satabilirler. Mallar bir defada veya partiler halinde bölgeden çıkartılabilir.
6. Depo Kullanma Belgesi sahibi kişiler kiraladıkları depoyu ofis olarak kullanamaz ve depoya demirbaş mal getiremez.
7. Serbest bölgedeki depoda bulunan malların sahibi, adına Depo Kullanma Belgesi düzenlenen kişidir ancak, malların serbest bölgeye getirilmesinde ve bölgeden çıkarılmasında Serbest Bölge İşlem Formu’nun düzenlenmesi, Fonun ödenmesi ve mallardan sorumluluk gibi Serbest Bölgeler Mevzuatı ile ilgili her türlü konuda Bölge Müdürlüğünün muhatabı depo işletmeciliği faaliyet ruhsatı sahibi kullanıcıdır. Fon, Depo Kullanma Belgesi sahibi kişi adına söz konusu kullanıcı tarafından ödenir. Serbest Bölge İşlem Formu’nda ve Fon makbuzunda kullanıcının ve parantez içinde Depo Kullanma Belgesi sahibinin adı yer alır.
8. Depo işletmeciliği faaliyet ruhsatına sahip kullanıcılar depo kirası karşılığı elde ettiği gelir ve depolama ile doğrudan ilgili işlemler dışındaki konularda serbest bölge faturası düzenleyemez. Bu kullanıcılar düzenledikleri faturaların birer örneğini takip eden ayın ilk haftası sonuna kadar Bölge Müdürlüğüne verirler.
9. Serbest bölgedeki depoda bulunan mallar paketleme, şişeleme, kutulama, montaj, demontaj, boyama, vb. niteliği ve niceliği değiştirir hiçbir işçiliğe ve işleme tabi tutulamaz. Aksi davrananların Depo Kullanma Belgesi iptal edilir ve mallar Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği’nin 52 nci maddesi hükmüne tabi tutulur.
10. Faaliyette bulunduğu serbest bölgede veya diğer bir serbest bölgede depo kiralamak isteyen kullanıcıların da Depo Kullanma Belgesi almaları zorunludur. Bu nedenle, bölgedeki kendi işyerinde yeterli depolama alanı olmayan kullanıcılar mallarını koyacakları depo için, 2 nci maddede belirtilen süre ve ücrete tabi olmaksızın Depo Kullanma Belgesi almak ve yaptıkları kira sözleşmesini Bölge Müdürlüğüne onaylatmak zorundadır. Faaliyette bulunduğu serbest bölgeden başka bir serbest bölgedeki depolardan yararlanmak isteyen kullanıcılar yurt dışında yerleşik kullanıcı olmayan kişilerle aynı esaslara tabidir.
Uygulama
A. Depo Kullanma Belgesi Sahibi Türkiye’de Yerleşik Kişiler
1. Bu kişilerin yurt dışından satın aldığı mallar için satıcı tarafından düzenlenen faturada Depo Kullanma Belgesi sahibinin Türkiye’deki adresi, malların teslim yeri olarak serbest bölgedeki deponun adresi gösterilir.
Bu malların serbest bölgeden Türkiye’ye sevkinde (Türkiye’ye ithalatında) bu malların serbest bölgeye girişinde kullanılan orijinal fatura veya onaylı örneği ile işlem yapılır.
Söz konusu malların serbest bölgeden yurt dışına veya diğer serbest bölgelere satışında transit ticaret işlemi uygulanır. Transit ticaret alış ve satış bedelleri arasındaki lehte fark esas olmak üzere, yurt dışından satın alınan malların transit olarak veya doğrudan doğruya ithalat ve ihracat rejimleri hükümlerine tabi olmaksızın bir başka ülkeye satılmasıdır. Transit ticaret talepleri Transit Ticaret Formu düzenlenmek suretiyle bankalara yapılır. Malların serbest bölgeden çıkışında Türkiye’den düzenlenen fatura ile işlem yapılır ve fatura ile Transit Ticaret Formunun bir örneği Serbest Bölge Müdürlüğüne verilir.
2. Bu kişilerin serbest bölgede kiraladıkları depoya alıcısı belli olmadan kendi adlarına fatura düzenleyerek yurt içinden mal getirmesi mümkün değildir.
B. Depo Kullanma Belgesi Sahibi Yurt Dışında Yerleşik Gerçek veya Tüzel Kişiler
1. Bu kişiler yurt dışındaki mallarını kendi adlarına düzenledikleri proforma fatura ile serbest bölgeye gönderir. Malların serbest bölgeden Türkiye’ye, diğer serbest bölgelere, bölge içine veya başka bir ülkeye kesin satılması halinde satıcının yurt dışındaki merkezinden düzenlenen kesin satış faturası ile işlem yapılır.
Bu kişilerin Türkiye’den, yurt dışından veya diğer bir serbest bölgeden satın aldığı mallar için düzenlenen faturalarda alıcının yurt dışındaki adresi yer alır, malların teslim yeri olarak serbest bölgedeki depo gösterilir. Alıcı, malları kendi ülkesine götürmek isterse bu malların bölgeye getirilmesinde kullanılan orijinal fatura veya onaylı örneği ile işlem yapılır. Ancak, malların Türkiye’ye, diğer serbest bölgelere, bölge içine veya başka bir ülkeye satılması halinde satıcının yurt dışındaki merkezinden yeni satış faturası düzenlemesi gerekir.
Geçici Madde
Serbest bölgedeki depolardan yararlanan bütün kullanıcılar ve kullanıcı statüsünde olmayan kişiler bu Genelgenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir ay içerisinde Depo Kullanma Belgesi almak zorundadır.
12- Mal Giriş-Çıkışları (98/5 No'lu Genelge)
Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü
Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği’nin 33 üncü maddesine istinaden, serbest bölgelere mal giriş ve çıkışı ile bölge içi mal satışları aşağıdaki esaslara göre yapılır :
Malların Girişi
Serbest bölgeye malı gelecek kullanıcı veya yetkili temsilcisi, işletici veya B.K.İ.’den temin edeceği Serbest Bölge İşlem Formu’nu daktilo veya kitap harfleri ile bütün nüshaları okunacak şekilde doldurduktan sonra mala ait fatura aslı veya daha sonra aslı ibraz edilmek kaydıyla fatura sureti ve varsa diğer belgeleri de ekleyerek en az 6 saat öncesinden Bölge Müdürlüğüne müracaat eder. Serbest bölge adresli olmayan fatura işleme konulmaz.
Bölge Müdürlüğünce belgeler üzerinde yapılan inceleme sonucu, talebin uygun görülmesi ve Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği’nin 41 inci maddesine göre Fon’a ödenmesi gereken ücretin bankaya yatırıldığını gösterir dekontun ibrazını müteakip, Serbest Bölge İşlem Formu onaylanarak işlemin yapılmasına izin verilir.
Onaylanan Formun ilk nüshası kaydın kapatılması sırasında karşılaştırılmak üzere Bölge Müdürlüğünce alınır ve diğer nüshalar ilgiliye iade edilir.
Kullanıcı veya temsilcisi onaylı Serbest Bölge İşlem Formu’nun kalan nüshalarına manifesto veya irsaliye ile ordinoyu da ekleyerek ihtiyaç duyulan hizmetlerin yapılması için işletici veya B.K.İ.’ye müracaat eder.
İşletici veya B.K.İ. talep edilen hizmetin tarifede belirtilen ücretini tahsil eder, bu tahsilata ilişkin kaydı Serbest Bölge İşlem Formu’nun ilgili bölümüne işledikten sonra, kendi nüshasını alır ve diğer nüshaları ilgiliye verir.
Kullanıcı veya yetkili temsilcisi Serbest Bölge İşlem Formu’nun kalan nüshalarını malların serbest bölgeye girişini teminen gümrük idaresine ibraz eder.
Gümrük idaresi tarafından gerekli işlemler yapıldıktan sonra malların bölgeye girişi tamamlanır ve malların sorumluluğu kullanıcıya geçer.
Malların bölgeye giriş işlemi tamamlandıktan sonra, kayıtların kapatılmasını teminen kullanıcı veya temsilcisi tarafından gümrük idaresince tescili yapılmış Serbest Bölge İşlem Formu’nun kalan nüshası Bölge Müdürlüğüne verilir. Bölge rıhtımına getirilen mallar için düzenlenen Serbest Bölge İşlem Formu kullanıcı veya yetkili temsilcisi tarafından bilgi amacıyla gümrük idaresine gönderilir.
Malların deniz yoluyla bölgeye girişinde geminin bölge molüne yanaştırılması için gemi acentası veya donatanı tarafından geminin teknik bilgilerinin yer aldığı bir dilekçe ile Bölge Müdürlüğüne müracaat edilir. Bölge Müdürlüğünce verilen izne istinaden işletici veya B.K.İ. yetkilisi ilgili liman işletme müdürlüğüyle irtibata geçerek geminin yanaşmasını sağlar. Bölge limanına gemi yanaştırılırken mutlaka pilotaj ve römorkaj işlemi uygulanır. Boşaltma süresince işletici veya B.K.İ. görevlisi gerekli koordinasyonu ve emniyeti sağlayarak, gelen malda varsa eksik veya fazlalığı kullanıcının da imzası olan bir tutanak ile Bölge Müdürlüğüne bildirmek zorundadır. İşletici veya B.K.İ. tarafından mallar kullanıcının işyerine teslim edildikten sonra sorumluluk kullanıcıya geçer.
Boşaltma işlemi tamamlanan geminin bölgeden ayrılması için Bölge Müdürlüğünün yazılı izni alındıktan sonra, işletici veya B.K.İ. ilgili liman işletme müdürlüğü ile irtibata geçer.
Mallar, bölgeye girişini müteakip kullanıcılar tarafından “Yıllık Stok Bildirim Formu”na (Ek-1) ve Envanter Defterine (Ek:3)'e işlenir ve bu kayıtlar Bölge Müdürlükleri ile Bölge Gümrük Müdürlüklerinin incelemesine hazır bulundurulur.
Serbest Bölge İşlem Formu’nun 6 ncı nüshasını işlemin sonuçlandığı tarihi takip eden 5 işgünü içerisinde Bölge Müdürlüğüne vermeyen kullanıcıların diğer talepleri işleme konulmaz.
Malların Çıkışı
Malların serbest bölgeden çıkarılması için kullanıcı veya temsilcisi Serbest Bölge İşlem Formu’nu daktilo veya kitap harfleri ile bütün nüshaları okunacak şekilde doldurduktan sonra sırasıyla ; Bölge Müdürlüğüne, işletici veya B.K.İ.’ye ve gümrük idaresine önceki bölümde açıklandığı şekilde müracaat eder.
Kullanıcı veya temsilcisi bölgeden çıkartılacak mallar için Fon’a ödenmesi gereken ücreti bankaya, yaptıracağı hizmetlerin ücretini de işletici veya B.K.İ.’ye öder ve Gümrük Mevzuatı gereğince gerekli belgeleri de Serbest Bölge İşlem Formu’na ekleyerek Gümrük İdaresine başvurur.
Serbest bölgeden Türkiye’ye yapılan satışlarda, fiili ithal tarihini takip eden günden başlamak üzere, Türkiye’ye ithal edilen dökme malların 15 gün, diğer malların 7 gün (Serbest Bölge Müdürlüğünce tespit edilen mücbir sebep halleri hariç) içerisinde serbest bölgeden çıkarılması gerekmektedir. Bu süreler içerisinde malların tamamının bölgeden çıkarılmaması halinde, Gümrük Müdürlüğünce bölgeden çıkartılan kısımlar üzerinden beyanname kapatılarak, durum Serbest Bölge Müdürlüğüne bildirilir, kalan malların bölgeden çıkartılması için yeni Serbest bölge İşlem Formu ve fatura ile Serbest Bölge Müdürlüğüne başvurulur.
Malların bölgeden çıkış işlemi tamamlandıktan sonra kayıtların kapatılmasını teminen, kullanıcı veya temsilcisi tarafından gümrük idaresince tescili yapılmış Serbest Bölge İşlem Formu’nun kalan nüshası Bölge Müdürlüğüne verilir. Bölge rıhtımından gönderilen mallar için düzenlenen Serbest Bölge İşlem Formu kullanıcı veya yetkili temsilcisi tarafından bilgi amacıyla Gümrük İdaresine gönderilir.
Malların deniz yoluyla bölgeden çıkartılmasında geminin bölge molüne yanaştırılması için gemi acentesi veya donatanı tarafından geminin teknik bilgilerinin yer aldığı bir dilekçe ile Bölge Müdürlüğüne müracaat edilir. Bölge Müdürlüğünce verilen izne istinaden işletici veya B.K.İ. yetkilisi ilgili liman işletme müdürlüğüyle irtibata geçerek geminin yanaşmasını sağlar. Bölge limanına gemi yanaştırılırken mutlaka pilotaj ve römorkaj işlemi uygulanır. Yükleme süresince işletici veya B.K.İ. görevlisi gerekli koordinasyonu ve emniyeti sağlayarak giden malda varsa eksik veya fazlalığı kullanıcının da imzası olan bir tutanak ile Bölge Müdürlüğüne bildirmek zorundadır.
Bölge rıhtımından çıkışı yapılacak malların yüklendiği geminin ayrılış işlemleri, Bölge Müdürlüğünün yazılı izni alındıktan sonra işletici veya B.K.İ.’nin koordinasyonu ve bilgisi dahilinde geminin acentesi tarafından yapılır. Bu yolla bölgeden çıkarılan mallar için düzenlenen Serbest Bölge İşlem Formu kullanıcı veya yetkili temsilcisi tarafından bilgi amacıyla Gümrük İdaresine gönderilir.
Mallar, bölgeden çıkışını müteakip kullanıcılar tarafından “Yıllık Stok Bildirim Formu”na (Ek-1), Envanter Defterine (Ek:3) ve üretim veya montaj-demontaj konusunda faaliyet gösteren kullanıcılar tarafından “Üretim Takip Formu”na da (Ek:2) işlenir ve bu kayıtlar Bölge Müdürlükleri ile Bölge Gümrük Müdürlüklerinin incelemesine hazır bulundurulur.
Serbest Bölge İşlem Formu’nun 6 ncı nüshasını işlemin sonuçlandığı tarihi takip eden 5 işgünü içerisinde Bölge Müdürlüğüne vermeyen kullanıcıların diğer talepleri işleme konulmaz.
Yatırım ve Tesis Safhasında Malların Girişi ve Bu Malların Daha Sonra Çıkarılması
Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar’ın 13 üncü maddesi uyarınca, Türkiye’de yerleşik kişilerin serbest bölgede yapacakları yatırımlar için 5 milyon ABD Doları veya eşiti dövize kadar ayni sermayeyi gümrük mevzuatı hükümleri çerçevesinde ihraç etmeleri mümkün bulunmaktadır. Gümrük Müsteşarlığı’nın 18.10.1994 tarih ve 1994/31 sayılı Genelgesi uyarınca, yatırım ve tesis safhasında kullanılan malzemelerin (taş, kum, çakıl, çimento, demir, tuğla, demirbaş, makine, teçhizat, vb.) ayni sermaye olarak serbest bölgelere ihracında, söz konusu malzemeler 30 günlük periyotlar halinde gümrük beyannamesine bağlanabilmektedir.
Bu nedenle, yatırım ve tesis safhasında kullanılan malzemelerin (taş, kum, çakıl, çimento, demir, tuğla, demirbaş, makine, teçhizat, vb.) Türkiye’den bölgeye getirilmesinde KDV muafiyeti ve diğer teşviklerden yararlanılabilmesi için ihracat işlemine tabi tutulması gerekir. Bu durumda satıcı tarafından gümrük beyannamesi ve kullanıcı tarafından Serbest Bölge İşlem Formu düzenlemesi zorunludur. Söz konusu malzemeler inşaat tamamlanıncaya kadar birer ay geçerli olan Serbest Bölge İşlem Formları ile getirilebilir.
Bu kapsamda getirilen ayni sermaye ile ilgili olarak ; Türkiye’de yerleşik kişilerin ana sözleşmeyi veya ortaklık sözleşmesini ya da serbest bölge şubesine tahsis edilen sermaye yapısını gösterir belgeyi Bölge Müdürlüğüne ve Gümrük İdaresine ibraz etmeleri halinde söz konusu malların Gümrük İdaresine verilen taahhütname ile Türkiye’den bölgeye getirilmesine izin verilir. Yurt dışında yerleşik kişilerin yatırım ve tesis safhasında kullanılan malzemeleri ayni sermaye olarak serbest bölgeye getirmek istemesi veya aynı bölgedeki diğer kullanıcılardan almaları halinde ise ; söz konusu belgeleri yalnızca Serbest Bölge Müdürlüğüne ibraz etmeleri yeterlidir.
Yatırım safhasında kullanılan ve geçici olarak bölgeye getirilen ve yatırım safhası sonunda tekrar bölge dışına çıkarılacak inşaat malzemeleri, iş makineleri ve inşaat ile ilgili araç ve gereçlerin bölgeye girişinde ve çıkışında, Gümrük İdaresinde işlemleri tamamlandıktan sonra Bölge Müdürlüğüne sadece Serbest Bölge İşlem Formu’nun ibrazı yeterlidir.
Kullanıcının inşa ettirdiği üst yapıyı yapan müteahhitler veya bunların taşeronları kullanıcının verdiği vekaletnameye istinaden iskan ruhsatı düzenlenene kadar kullanıcı adına işlemleri yürütebilir.
Yatırım ve tesis safhası sona erdikten sonra, yatırım malları da dahil serbest bölgeye getirilen mallar için varsa Fon’un ödenmesi zorunludur.
Yatırım ve tesis safhasında Fon’dan muaf olarak bölgeye getirilen malların bilahare bölge dışına çıkartılmak veya bölge içinde başka bir kullanıcıya satılmak istenmesi durumunda, söz konusu mallar bölgeye getirilirken bölge dışındaki satıcısı tarafından düzenlenen faturaları ve kullanıcı tarafından düzenlenen satış faturası ile Bölge Müdürlüğüne başvurulur. Yapılan inceleme sonucu uygun görülen müracaatlar için varsa bölgeye girişinde ödenmesi gereken Fon ile çıkışında ödenmesi gereken Fon’un tahsilinden sonra talep edilen işlemin yapılmasına izin verilir.
Malların giriş veya çıkış işlemleri tamamlandıktan sonra Serbest Bölge İşlem Formu’nun 6 ncı nüshasını 5 işgünü içerisinde Bölge Müdürlüğüne vermeyen kullanıcılar diğer talepleri işleme konulmaz.
2005/5 No'lu Genelgeye bakınız.
Bölge İçi Mal Satışları
Bir kullanıcının veya bölge depolarından yararlanan gerçek veya tüzel kişilerin aynı bölgede faaliyet gösteren diğer bir kullanıcıya mal satması durumunda, hem alıcı ham satıcı kullanıcı tarafından düzenlenecek Serbest Bölge İşlem Formları ve fatura ile Bölge Müdürlüğüne başvurulur.
Bölge içi mal satışlarında (üçüncü bölüm hükümleri saklı kalmak üzere) Fon’a ücret ödenmez.
Sevkiyatın tamamlanmasını müteakip malların sorumluluğu alıcı kullanıcıya geçer ve kayıtlarının kapatılmasını teminen her iki kullanıcı tarafından Serbest Bölge İşlem Formlarının kalan nüshaları Bölge Müdürlüğüne verilir.
Mallar, bölge içi satışlarını müteakip kullanıcılar tarafından “Yıllık Stok Bildirim Formu”na (Ek-1), Envanter Defterine (Ek:3) ve üretim veya montaj-demontaj konusunda faaliyet gösteren kullanıcılar tarafından “Üretim Takip Formu”na (Ek:2) da işlenir ve bu kayıtlar Bölge Müdürlükleri iel Bölge Gümrük Müdürlüklerinin incelemesine hazır bulundurulur.
Serbest Bölge İşlem Formlarının son nüshalarını işlemin sonuçlandığı tarihi takip eden 5 işgünü içerisinde Bölge Müdürlüğüne getirmeyen kullanıcıların diğer işlemleri işleme konulmaz.
Yürürlükten Kaldırılan Genelgeler
93/9, 95/3 ve 95/8 sayılı Genelgeler yürürlükten kaldırılmıştır.
Yürürlük
Bu Genelge yayımlandığı tarihte yürürlüğe girir.
EKLER :
EK-1 : Yıllık Stok Bildirim Formu (1 sayfa)
YILLIK STOK BİLDİRİM FORMUNUN AÇIKLAMASI
Bu formun hazırlanmasında aşağıda belirlenen şu hususlara dikkat edilmesi gerekmektedir.
1. Bu form bir kullanıcının farklı faaliyet ruhsatları için ayrı ayrı doldurulacaktır. (Örnek bir kullanıcının hem depolama hemde alım-satım ruhsatı için iki ayrı form)
2. Ticaret konu olan her mal, GTİP kitapçığında yer alan GTİP Numarasına ve birimine uygun olarak tek bir satırda gösterilecektir.
3. Kullanıcının 1995 yılı ve öncesinde alım-satımını yapıp 1995 yılı stok devrinde sıfırladığı mallar da listede gösterilecek ve miktar kısmı boş bırakılacaktır.
4. 1996 Yıl Sonu Stoğu=(1995 Yılı Stok Devri+1996 Yılı Giren Mal)-1996 Yılı Çıkan Mal miktarından oluşur.
5. Söz konusu stok bildirimi her yıl sadece yıllar değiştirilerek (1995 yerine 1996 yerine 1997 yazılması gibi) yeniden düzenlenip verilecektir.
EK-2 : Üretim Takip Formu (1 sayfa)
ÜRETİM TAKİP FORMUNUN DOLDURULMASI İLE İLGİLİ AÇIKLAMALAR
Bu form yalnız üretim ve montaj-demontaj konusunda faaliyet gösteren firmaların Bölgeden Yurtdışına veya Türkiye'ye çıkarmak için hazırlayacakları "Bölge İşlem Formu" eki olarak dolduracaklardır.
Bu formda numaralandırılmış olan sütunların açıklaması aşağıdaki şekildedir :
1. Üretilen Malın GTİP'i : Bir hammaddeden üretimi yapılan mal ile montajı yapılmış veya demontaj sonucu üretilen malın GTİP kitapçığında yer alan 12 haneli sayısal karşılığı.
2. Üretimde Kullanılan Hammadde GTİP'i : Üretimde kullanılan hammadde ile montaj için gerekli mal veya demontajı yapılacak malın GTİP kitapçığında yer alan 12 haneli sayısal karşılığı.
3. Malın Cinsi : Üretilen, üretilen mala karşılık üretimde kullanılan, montaj edilen, montaja karşılık kullanılan veya demontaj edilen, demontaja karşılık üretilen malın ismi.
4. Menşei : Bölge içerisinde üretimi, montajı veya demontajı yapılan malın menşei ve her hammadde menşei.
5. Üretilen Mal : Bu sütun firmanın ürettiği ve çıkışı yapılacak her mal için ayrı ayrı doldurulacaktır.
5.1. Miktarı : Üretilen malın GTİP kitapçığında yer alan birime esas miktarı olmalıdır.
5.2. Birimi : Üretilen malın GTİP kitapçığında yer alan birimine uygun olmalıdır.
5.3. Üretim Birim Maliyeti : Firmanın bir birim malı üretirken yaptığı işletme harcamasını, diğer giderlerini ve yineüretilen birim mal başına düşen işçiliği ile kar payının toplamıdır.
6. Üretimde Kullanılan Hammadde : Bu sütun firmanın bir malın üretiminde kullandığı her hammadde için ayrı ayrı doldurulacaktır.
6.1. Miktarı : Bir malın üretiminde kullanılan hammaddenin ne kadarının mamül maddeye dönüştüğünü gösteren , GTİP kitapçığında yer alan birime esas miktarıdır.
6.2. Fire : Bir malın üretimde kullanılacak hammaddeden, üretim sırasında oluşan kayıptır.
6.3. Toplam Miktar : Bir malın üretiminde kullanılan hammadde toplamıdır. Miktar ve firenin toplamından oluşur.
6.4. Birimi : Üretilen malın GTİP kitapçığında yer alan birimidir.
6.5. Hammadde Birim Fiyatı : Bir malın üretimine kaşılık gelen hammaddenin birim fiyatı.
7. Toplam Tutarı : Üretilen mallar için (5 nolu sütun), mal miktarı (5.1 nolu sütun) ile üretim birim maliyetinin çarpımıdır. (Fason üretimde fatura bedeline eşit olacaktır.)
Üretimde kullanılan hammaddeler için ise (6 nolu sütun), hammaddenin toplam miktarı (6.3 nolu sütun) ile hammadde birim fiyatının (6.5 nolu sütun) çarpıma eşittir.
Bu sütunun doldurulmasında dikkat edilecek husus; firma ilk önce ürettiği her mal için ayrı ayrı sırasıyla 1,3,4 ve 5 (5.1, 5.2, 5.3) nolu sütunları dolduracak 2 ve 6 nolu sütunları boş bırakıp toplam tutarını hesaplayacaktır.
Daha sonra üretimde kullanılan her hammadde için ise yine tek tek 2,3,4 ve 6 (6.1, 6.2, 6.3, 6.4, 6.5) nolu sütunları dolduracak 2 ve 6 nolu sütunları boş bırakıp toplam tutarını hesaplalanacaktır.
8. Genel Toplam : Üretilen malın işçilik, işletme gideri, kar payı ve diğer giderleri ile hammadde maliyeti toplamından oluşur ve üretilen malın toplam bedelini gösterir.
14- Malların Fiili Giriş-Çıkışı Yapılmadan Alım-Satımı (Transit Ticaret) (2005/5 No'lu Genelge)
T.C. B A Ş B A K A N L I K DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI
Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü
16 Ağustos 2005
Madde 1- 98/5 sayılı Genelge?nin 2002/1 sayılı Genelge ile değişik 4?üncü maddesi, başlığıyla birlikte, aşağıdaki şekilde yeniden düzenlenmiştir:
4. Malların Fiilî Giriş-Çıkışı Yapılmadan Alım-Satımı (Transit Ticaret)
Serbest bölgelerde, fiilî mal girişi ve çıkışı yapılmaksızın alım-satım (transit ticaret) işlemleri aşağıdaki usûl ve esaslar dahilinde gerçekleştirilir.
Serbest bölgelerde transit ticaret; malların, bölgeye fiilî giriş-çıkışı yapılmaksızın, alış ve satış bedelleri arasında lehte fark esas olmak kaydıyla, serbest bölge kullanıcıları tarafından, bir ülkeden (Türkiye ve serbest bölgeler hariç) başka bir ülkeye (Türkiye ve serbest bölgeler hariç) satışını ifade eder.
Serbest bölgelerde transit ticaret işlemi, ekte yer alan Transit Ticaret Formu düzenlenerek, bankalar vasıtasıyla yapılır.
Malın CIF alış fiyatı üzerinden Özel Hesaba binde 5 oranında fon ödenir.
Transit Ticaret Formu ve Bölge Müdürlüğünce onaylı Serbest Bölge İşlem Formu ile (varsa serbest bölgedeki) bir bankaya müracaat edilir ve transit ticaret işlemi yapılır. Mezkûr belgelerle fon makbuzunun birer nüshasının Bölge Müdürlüğüne verilmesiyle işlem tamamlanır.
Transit ticarette Serbest Bölge İşlem Formu?nun gümrük idaresine ibrazı gerekmemektedir.?
Madde 2- 2002/1 sayılı Genelge yürürlükten kaldırılmıştır.
Madde 3- Bu Genelge yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
15- Serbest Bölgelerde Türk Lirasıyla Yapılabilecek Ödemelere Dair Karar
16.8.1985 tarih ve 85/9801 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenmiştir.
Madde 1- Serbest Bölgelerdeki faaliyetler ile ilgili her türlü ödemeler 6.6.1985 tarihli ve 3218 sayılı Kanunda belirtilen dövizle yapılır.
Ancak, bölgede yatırım sırasındaki mal ve hizmet bedelleri ile işçi ücretleri ile kiralar Türk Lirası üzerinden ödenebilir. Bölge Müdürlüğü ile bu bölgelerdeki diğer kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanlara bütün ödemeler Türk Lirası ile yapılır.
Madde 2- Bu Karar yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Madde 3- Bu Kararı Başbakanlık yürütür.
16- T.C. B A Ş B A K A N L I K DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI
Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü
25 Kasım 2005
GENELGE 2005/6
Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği’nin mal giriş çıkışına ilişkin 33. maddesine istinaden ülkemizin taraf olduğu uluslararası düzenleme ve rejimler kapsamında kontrole tabi olan hem sivil hem de askeri amaçlı kullanımlı kritik maddelerin serbest bölgeye giriş ve buradan çıkışında uygulanacak esaslar ile bu tür malların Serbest Bölgeye girişinde söz konusu malları serbest bölgeye gönderen ihracatçı firma ile serbest bölgedeki kullanıcının uyması gereken usul ve esaslar aşağıdaki şekilde belirlenmiştir.
Madde 1- Kritik maddelerden birini serbest bölgeye getirmek isteyen kullanıcının, bu maddeleri getirdiği ülkenin talebi halinde, bu genelge ekinde yer alan 5 nüsha “Serbest Bölgeye Giriş Sertifikası” (EK:1) ile 1 adet “Serbest Bölgeye Giriş Taahhütnamesini” (EK:2) doldurması ve malın proforma faturasını da ekleyerek Genel Müdürlüğe müracaat etmesi gerekmektedir.
Madde 2-Serbest bölgeye girişi uygun görülen mallara ilişkin başvurularda Genel Müdürlük, söz konusu sertifikaları onaylayarak onaylanmış sertifikanın aslını ihracatçı ülke makamlarına iletilmek üzere Dışişleri Bakanlığına, üç nüshayı da kullanıcı firmaya gönderir. Son nüsha ise kullanıcı firmaya ait dosyada saklanmak üzere Genel Müdürlükte muhafaza edilir. Genel Müdürlük, izin işlemi hakkında eş zamanlı olarak Bölge Müdürlüğüne de bilgi verir.
Madde 3- Kullanıcı firmanın Müsteşarlıktan aldığı üç nüshadan ikisinin (beyaz nüshalar) ihracatçı firmaya gönderilmesi, son nüshanın (kırmızı nüsha) ise ilgili gümrük idaresine ibrazı ile alınacak tesellüm teyyidi vesikasının ihracatçı ülkenin ilgili makamlarına ibrazı gerekmektedir.
Madde 4- Serbest Bölgeye Giriş Sertifikası ve Taahhütnamesi ile giriş yapan malın serbest bölgeden çıkışı, Dış Ticaret Müsteşarlığının (Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü) müsaadesine bağlıdır. Müsteşarlık, gerek görülmesi halinde ilgili kurum ve kuruluşların görüşüne de başvurabilir. Çıkışına izin verilen mallar ile ilgili olarak ithalatçı ülkeden ithal şahadetnamesi ve ithalatçı firmadan son kullanıcı belgesi istenir. Ancak, Müsteşarlıkça gerek ve şüphe duyulduğunda, malların bölgeden çıkışı ertelenebilir ya da izin verilmeyebilir.
Madde 5- Bu genelge yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
17- Key Words = Anahtar Deyimler
Free Zone : Serbest Bölge
Free Trade Zone : Serbest Ticari Bölge
Customs Directorate : Gümrük İdaresi
Customs General Directorate : Gümrük Genel Müdürlüğü
Kullanıcı :
Open Area : Açık Alan
Covered Area : Kapalı Alan
Handling : Elleşleme
Trade Volume : Ticaret Hacmi
Operating Licence : İşletme Ruhsatı
Raw Materials: Hammadde
Semi products : Yarı mamul
Products : Mamul
Licence Application Procedure : Ruhsat Başvuru Prosedürü
Storage Areas : Depolama Alanları
Vessel : Tekne , Gemi
Vessels Schedule : Gemi Hareket Planı
Benefits and Incentives : Yararlar ve Teşvikler
Advantage : Avantaj
Disadvantage : Dezavantaj
Bu Haber Toplam 2886 Defa Okunmuştur |
